- Η Φοιτητική Λέσχη της Φανταστικής Λογοτεχνίας -
Η περίπτωση του David Allan Coe
του Φώτη
Ο θάνατος του David Allan Coe δεν μπορεί να
διαβαστεί όπως οι συνήθεις απώλειες της μουσικής βιομηχανίας από εμάς. Ο Coe
ήταν μια προσωπικότητα που ταυτίστηκε με το λεγόμενο «outlaw» κύμα της country
μουσικής όσο κανείς άλλος. Υπήρξε μουσικός εκφραστής μιας νοοτροπίας που αποκρυστάλλωσε
την παλιά κουλτούρα της επαρχία των νότιων πολιτειών της Αμερικής με τον πιο
ενδεικτικό τρόπο. Ο Coe δεν ανήκε ποτέ πραγματικά στο Nashville[1]. Ανήκε στα
μικρά μπαρ, στις φυλακές, στα άκρα του χάρτη, εκεί όπου η κοινωνία δεν
οργανώνεται και δεν λειτουργεί βάσει της φιλελεύθερης μηχανιστικής κουλτούρς,
αλλά με ηθικές πυξίδες και αξιακούς κώδικες βγαλμένους από περαμένες εποχές.
Ήταν, με έναν τρόπο σχεδόν αρχαϊκό, ένας άνθρωπος πριν από την «πολιτική», πριν
από την «κουλτούρα» όπως την εννοούμε σήμερα.
Αν στα τέλη του 40' ο Hank Williams Senior
έδωσε φωνή στην folk
κουλτούρα της deep south Alabama, ο
Coe, στα τέλη του 70,' αντιπροσώπευσε το πιο επαναστατικό και συνάμα
αντικοινωνικό μέρος της γεμάτης οργής νεολαίας του αμερικανικού Νότου. Η Lost
Cause θεματολογία, η σχεδόν ιπποτική θεώρηση του αρχετύπου του Gentleman [2]
και η ταύτιση με την εργατική τάξη ή την περιθωριακή υποκουλτούρα των outlaw
bikers, οδήγησε τον Coe σε έναν μουσικό νεορομαντισμό ο οποίος δεν δίστασε να
εξυμνήσει νοσταλγικά ακόμη και τον ιστορικό βίο της Συνομοσπονδίας των Νοτίων.
Για να κατανοήσει κανείς τον Coe, πρέπει να ξεκινήσει από την παραδοχή ότι η αγροτική Αμερική δεν ήταν πολιτιστικά ένα ακόμα μέρος της απέραντης καπιταλιστικής αυτοκρατορίας των ΗΠΑ. Εκείνη την περίοδο, πέραν της ακμής που έχαιρε η southern rock και η αναβίωση της CSA, εξακολουθούσαν να υπάρχουν οι τελευταίες «σοδειές» των σπόρων που άφησε η postbellum εποχή και τα διάφορα αγροτικά κινήματα του Νότου. Η ελευθερία δεν ήταν ένα αφηρημένο φιλελεύθερο δικαίωμα αλλά μια συνεχής προσ καθημερινή πάλη. Ο Coe ενσάρκωσε αυτό το γεγονός, όχι ως ιδεολόγος κάποιας ξεχασμένης παλαιοσυντηρητικής φράξιας, αλλά ως βίωμα. Κάθε του τραγούδι αποτελούσε ένα μικρό μανιφέστο επιβίωσης και αυταπάρνησης του, επιβεβλημένου από το ανερχόμενο εκείνη την περίοδο νεοφιλελεύθερου lifestyle, «υλιστικού ατομικού εγώ». Στον κόσμο του Coe, η κοινωνία δεν είναι σύμβαση — είναι σύγκρουση με τις δύνάμεις τις χαοτικής νεωτερικότητας. Εκεί ακριβώς γεννιέται ένας αφηρημένος και εμβρυακός ρομαντισμός: ο Ρομαντισμός του ανθρώπου που αρνείται να ενσωματωθεί σε μια κοινωνία που λυσσαλέως πολεμά τα αρχέτυπα της παιδικής σου ηλικίας.
Ο
Παράνομος ως Ρομαντικός Τύπος
Η outlaw country δεν είναι απλά ένα μουσικό ρεύμα. Είναι η τελευταία φορά που ο μουσικός ορθώνει ανάστημα στις πολυεθνικές εταιρείες της μουσικής παραγωγής. Ο Coe, όπως και ο Waylon Jennings ή ο Willie Nelson, έδωσαν φωνή σε έναν κόσμο που δεν μπορούσε να μιλήσει άνετα μέσα από τα θεσμικά πεδία. Όμως, σε αντίθεση με άλλους, ο Coe δεν εξευγενίστηκε ποτέ, δεν εκμεταλλεύτηκε την απήχησή του για να αποκτήσει φωνή μέσα από τα τηλεοπτικά mediaκά μεγαθήρια, όπως ο Hank Williams Jr λ.χ. Παρέμεινε ασυμβίβαστος, συνεχίζοντας τα tours σε παρακμιακά παρωχημένα saloon, δίπλα σε μηχανόβιους, κουρασμένους φορτηγατζήδες και πληγωμένους νέους. Και αυτό έχει σημασία, διότι ο ρομαντισμός, μέσα από τις οργισμένες παραδόσεις που ενσωμάτωσε και διέδωσε, όταν είναι αληθινός, δεν είναι συμβιβασμένος με την ασφάλεια. Δεν τον ενδιαφέρει η αποδοχή. Δεν είναι «πολιτισμένος». Είναι πάντα στα όρια των ανθρώπινων σταθερών κρυφοκοιτάζοντας το υπερβατικό ως βίωμα και θεωρία. Νοσταλγός μιας εποχής που κατέχει στην ψυχή αλλά ποτέ δεν έζησε. Ο Coe ήταν ένας τέτοιος τύπος μέσα στον 20ό αιώνα.
Οι Παλιές Αρχές σε έναν Νέο Κόσμο
Ο θάνατός του, σηματοδοτεί κάτι βαθύτερο: την οριστική υποχώρηση ενός ηθικού σύμπαντος. Ενός σύμπαντος που βασιζόταν στις αρχές των πρώτων τεξανών rangers, των πρώτων ανταρτών της μετεμφυλιακής εποχής, των σκληραγωγημένων βιοπαλαιστών περιοχών ξεχασμένων από όλους και όλα, στο έλεος των τσογλανιών και των μπράβων της εκάστοτε πετρελαϊκής εταιρείας. Ο Coe δεν ανήκε στον κόσμο που τον γέννησε και γι’ αυτό ποτέ δεν τον αποδέχτηκε. Όπως ο χωρικός που τραγουδά χωρίς να ξέρει ότι δημιουργεί τέχνη, έτσι και ο Coe εξέφραζε κάτι βαθύτερο από τις προσωπικές απόψεις του εαυτού του. Εξέφραζε μια ακατέργαστη αντεπίθεση των τελευταίων αγέρωχων μύθων βγαλμένων από τα σπλάχνα των απλών λαϊκών ανθρώπων της αμερικανικής υπαίθρου.
Η Σχέση με τον
Μύθο της Αμερικής
Αυτή η Αμερική δεν εμφανίζεται στα σχολικά
βιβλία. Όμως, είναι αυτή που γέννησε το rockabilly, το hillbily, την μπλουζ, την κάντρι, το
rock’n roll. Σήμερα, αυτή η Αμερική πεθαίνει. Από
τους λίμπεραλς και τους ρεπουμπλικάνους, από τους μεταμοντέρνους alt right απατεώνες
και από τους φιλελεύθερους διανεμιστιστές Από τον κινηματογράφο, το νομικό
σύστημα και την εκπαίδευση του αμερικανικού Λεβιάθαν. Επειδή δεν μπορεί πλέον
να αναπαραχθεί ως τρόπος ζωής. Ο θάνατος του Coe δεν είναι μόνο βιολογικός.
Είναι και συμβολικός.
David Allan Coe (06/09/1939-29/04/2026)
[1] Το «κέντρο» της μουσικοβιομηχανίας country μουσικής. για τους λόγους της αποστασιοποίησης πολλών μουσικών βλέπε: https://digitalcommons.liberty.edu/doctoral/6016/
[2] Για τους κώδικες τιμής των νοτίων και
την, άθελά τους πολλές φορές, σχέση με το ιπποτικό πνεύμα της προνεωτερικής
Ευρώπης, βλέπε το έργο του Richard Weaver: «Southern Tradition at Bay» και
συγκεκριμένα σ. 33-40.
Πολιτική και κοινωνική άλωση του εθνικιστικού χώρου
Όπως έχουμε αναλύσει πολλές φορές σε
προηγούμενα άρθρα, ένας από τους κύριους στόχους του συστήματος εξουσίας στις
ευρωπαϊκές χώρες σήμερα είναι να απορροφά το μέρος εκείνο της κοινωνικής
δυσαρέσκειας προς τον αντιανθρώπινο, εξουσιαστικό, (νεο)φιλελευθερισμό της
παγκοσμιοποίησης, το οποίο (μέρος της κοινωνικής δυσαρέσκειας) παίρνει
συντηρητικό προσανατολισμό και κατευθύνεται προς τον εθνικιστικό χώρο, μέσω
ελεγχόμενους από τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς (ακρο)δεξιούς πυρήνες. Για να
επιτευχθεί αυτός ο στόχος, το σύστημα εξουσίας α) διεισδύει με ανθρώπους του
στο πολιτικό περιβάλλον του εθνικιστικού χώρου, προσπαθώντας να αλλοιώσει τις
ιδέες του και να τον μετατρέψει σε μια μεταμοντέρνα alt right εκδοχή της
καπιταλιστικής Δεξιάς β) παρεισφρέει
σε κάθε κοινωνικό πεδίο μικροαστικών ή εργατικών καταβολών, όπου αναπτύσσονται
συνήθως οι εθνικιστικές ιδέες. Ασφαλώς, αν ο αληθινός εθνικισμός, με τις
θεωρητικές καταβολές στον αντιδιαφωτιστικό Ρομαντισμό, δεν ήταν επικίνδυνος για
το σύστημα εξουσίας, ποτέ και κανένας από τους τσάτσους του συστήματος
εξουσίας δεν θα είχε λόγο να παρεισφρήσει σε αυτά τα μικροαστικά και εργατικά
λαϊκά περιβάλλοντα. Όμως, σήμερα, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα παρείσφρησης και σταδιακού ελέγχου από ανθρώπους του συστήματος εξουσίας φαίνεται ότι αποτελεί το κοινωνικό περιβάλλον των ποντιακών οργανώσεων. Για λόγους που έχουν να κάνουν με
την ιστορία της κοινότητας των Ποντίων στην Ελλάδα, διατηρήθηκε εδώ και
δεκαετίες ένας ρεβανσιστικός εθνοκεντρισμός στο περιβάλλον των ποντιακών
οργανώσεων και κοινοτήτων. Ένας εθνοκεντρισμός ο οποίος κάποτε αποτελούσε κοινό
τόπο για όλες τις κοινότητες των Ελλήνων αλλά που ο φιλελεύθερος εκσυγχρονισμός
κατάφερε να εξαλείψει τις τελευταίες δεκαετίες. Αντιθέτως, στις οργανώσεις και τις κοινότητες των Ποντίων το εθνο-νοσταλγικό
στοιχείο παρέμεινε για περισσότερο καιρό ζωντανό, σφιχταγκαλιασμένο με μια αίσθηση ιστορικής αδικίας
και συναισθηματικού ρεβανσισμού.
Αυτό το μίγμα αποτέλεσε μια καλή πρώτη ύλη
για την ανάπτυξη εθνικιστικών πολιτικών ιδεών. Το σύστημα εξουσίας το κατάλαβε
καλά, όταν μέχρι πριν μερικά χρόνια οι πολιτικοί του εκπρόσωποι διαπομπεύονταν
ή και δέρνονταν στις εκδηλώσεις μνήμης του ποντιακού ελληνισμού. Αναμενόμενο,
ήταν, λοιπόν, να κινητοποιηθούν άμεσα οι μηχανισμοί της εκσυγχρονιστικής,
κρυπτοφιλελεύθερης alt right και του συστημικού αστικού ψευτοπατριωτισμού της
Δεξιάς, προκειμένου να κάνουν την βρώμικη δουλειά, να ελέγξουν την κατάσταση και
να απομακρύνουν τον όποιο εθνικιστικό κίνδυνο.
Θα μπορούσε κανείς να αντιληφθεί με τον πιο
άμεσο τρόπο τι εννοώ, αν είχε παραβρεθεί στην τελευταία συγκέντρωση μνήμης του
ποντιακού ελληνισμού που πραγματοποιήθηκε την 19η Μαΐου στην πλατεία
Συντάγματος. Εκεί που κάποτε οι Κουμουτσάκοι και (στην Θεσσαλονίκη) οι
Μπουτάρηδες έτρεχαν κυνηγημένοι, πλέον έχει επικρατήσει ολοκληρωτικά ο κίβδηλος
(ψευτο)πατριωτισμός (ποιου άλλου;) της Νέας Δημοκρατίας.
Ασφαλώς, το λιντσάρισμα ήταν μια λάθος
προσέγγιση που έστειλε διαδηλωτές στα δικαστήρια (μακροπρόθεσμα στο σπίτι τους
και μακριά από κάθε κοινωνική δράση, εφόσον ο εθνικιστικός χώρος, ελεγχόμενος
καθώς είναι από τους πράκτορες της Δεξιάς, δεν έχει τα ισχυρά νομικά δίκτυα της
Αριστεράς, ούτε την αυτονόητη αλληλεγγύη ανάμεσα στους ανθρώπους που τον
στελεχώνουν). Δεν ξεχνάμε, επίσης, ότι στην υπόθεση Κουμουτσάκου πρόσωπα του
εθνικιστικού χώρου είχαν καταγγείλει ότι ρουφιανεύτηκαν στις αρχές, προκειμένου
να οδηγηθούν στα δικαστήρια, από άτομα (θηλυκού φύλου, συγκκεριμένα) που
σύχναζαν στο γνωστό «εστιατόριο» της κυπατζήδικης ακροδεξιάς. Αλλά το σημαντικό
δεν είναι τούτο. Το σημαντικό είναι ότι, μετά από όλα αυτά, η ποντιακή
συγκέντρωση μνήμης της 19ης Μαΐου και οι οργανώσεις που την πραγματοποιούν
έχουν περάσει πλήρως στον έλεγχο της συστημικής Δεξιάς.
Η φετινή συγκέντρωση ολοκληρώθηκε σχετικά
νωρίς λόγω της έντονης βροχόπτωσης. Ωστόσο, όσο διήρκεσε, έδειχνε αγκιστρωμένη
από πολλά σημεία στην κυβερνώσα παράταξη. Ομιλητές που εκφωνούσαν ύμνους για
κυβερνητικούς παράγοντες και τους καλούσαν στο βήμα, βουλευτές της Νέας
Δημοκρατίας και εκσυγχρονιστές πολιτικοί φίλοι του Μητσοτάκη που αγόραζαν
μπλουζάκια από το «merchandise», δεξιοί τοπικοί αιρετοί και λοιποί
σφουγγοκωλάριοι της φιλελεύθερης εξουσίας που σουλατσάριζαν ανάμεσα
στους συμμετέχοντες. Πώς αλλάζουν οι καιροί...; Ευτυχώς, η βροχή σταμάτησε σύντομα
την όλη παράτα και αφού χαιρέτησα την Μαίρη Ιορδανίδου (από τα παιδιά της
Λέσχης), με την οποία παραβρέθηκα στην συγκέντρωση, αποχώρησα εν μέσω
καταιγίδας.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι διττό. Πρώτον,
όσοι εντός του «χώρου» δεν καταλαβαίνουν τι κάνει η Δεξιά στον εθνικισμό είναι απλά ανόητοι. Και, δεύτερον, η πολιτική είναι κάτι πολύ σοβαρό και
αφορά σοβαρούς ανθρώπους. Δεν αφορά τους καραγκιόζηδες που νομίζουν ότι
μπορούν να το παίξουν παράγοντες ή και να ηγηθούν ενός πολιτικού χώρου με τόσες
απαιτήσεις, όπως είναι ο εθνικιστικός. Ό,τι και αν γράφουν οι πληρωμένοι opinion
leaders, όση φανφάρα υποστήριξης και αν πωλούν κάτω από τα συνθήματα της
αυτονομίας ή του κόμματος, της επανάστασης ή της πατρίδας, του ε/ς και κάθε άλλης ιδέας που
εκφυλίζουν σε σύνθημα οι ανόητοι και οι εγκάθετοι δημοσιολόγοι του χώρου.
Πολιτική σημαίνει στρατηγική. Δεν σημαίνει καγκουριά, δεν σημαίνει
βλαχαδερίστικη άγνοια μασκαρεμένη σε πρωτοβουλία, δεν σημαίνει κουκούλα και
τσογλανιά, δεν σημαίνει χαβαλεδιάρικη βία που οδηγεί νομοτελειακά στην
επαναλαμβανόμενη γελοιοποίηση του εθνικιστικού χώρου. Δεν νικάμε τους
Βορίδηδες, τους Κοέν, τους Σαμαράδες, τους Δημητριάδηδες και τις πρεσβείες που
κατασκευάζουν εν μιά νυκτί ψευτοπατριωτικά κομματικά μορφώματα, με την
ψευτομαγκιά και με την πεποίθηση ότι ο κάθε ανώνυμος που μαζεύει δέκα
πιτσιρικάδες έτοιμους να κάνουν ένα ντου γίνεται αυτόματα και πολιτικός
«νοματαίος».
Δεν θέλω να ταυτίσω την παραπάνω περιγραφή με
όσα είχαν γίνει παλαιότερα στις εκδηλώσεις μνήμης του ποντιακού ελληνισμού. Δεν
ψέγω τα παιδιά που αγανάκτισαν και πήραν στο κυνήγι τους εκπροσώπους της
πολιτικής νομενκλατούρας πριν κάποια χρόνια. Αντιθέτως, συμπάσχω μαζί τους και
τους αντιλαμβάνομαι. Ψέγω, όμως, την γενικότερη αντίληψη που προωθούν ορισμένοι
στον πολιτικό μας χώρο ότι αποτελεί κάτι με πολιτικό νόημα η μάζωξη ανθρώπων με
κουκούλες και τραπάδικες φόρμες που κάνουν λίγη φασαρία ή ένα ντου άνευ σοβαρού
πολιτικού σχεδιασμού και μετά είτε καταλήγουν στα δικαστήρια είτε εξαφανίζονται
από την κοινωνική δράση, χρεώνοντας στον εθνικισμό τον επικίνδυνο χαβαλέ
τους.
Τα χρόνια περνούν και ο εθνικισμός διώκεται
από κάθε κοινωνικό πεδίο. Και σε αυτό βοηθούν εν αγνοία τους οι βλάκες που
κάνουν το κομμάτι τους παριστάνοντας τους παράγοντες του χώρου αλλά στην
πραγματικότητα δεν είναι σε θέση να σκεφτούν ως πολιτικοί στρατιώτες, πόσο
μάλλον ως πολιτικοί πυρηνάρχες. Υπό
αυτούς τους όρους δεν είναι τυχαίο που η Νέα Δημοκρατία του Μητσοτάκη (ό,τι πιο
αντι-εθνοκεντρικό έχει αναδείξει η Δεξιά) απλώνει τον έλεγχό της σε
περιβάλλοντα που κάποτε δραστηριοποιούνταν εθνικιστές.
Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο των εκδόσεων Κλέος
Othmar Spann Πολιτικός Ρομαντισμός και
Οικονομική Φιλοσοφία
Ο Οθμάρ Σπαν (1878-1950) υπήρξε μια από τις πλέον
εμβληματικές προσωπικότητες του διανοητικού κινήματος της Συντηρητικής
Επανάστασης. Η Συντηρητική Επανάσταση ήταν ένα διανοητικό και πολιτικό κίνημα
που είχε ως επίκεντρο, κατά κύριο λόγο, πανεπιστημιακούς και λογοτεχνικούς
κύκλους της Γερμανίας από το 1918 μέχρι το 1933.[1]
Αποτέλεσε μια απόπειρα να συνδεθεί ο παλαιότερος γερμανικός ρομαντικός και
αντιδιαφωτιστικός εθνικισμός με την σύγχρονη εποχή. Όπως γράφει ο Jeffrey Herf, οι
συντηρητικοί επαναστάτες μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο,
«ήταν
δριμείς πολέμιοι της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, την οποία ταύτιζαν με τον χαμένο
πόλεμο, τις Βερσαλλίες, τον πληθωρισμό του 1923, τους Εβραίους, τη μαζική
κοσμοπολιτική κουλτούρα και τον πολιτικό φιλελευθερισμό. Προσδοκούσαν ένα νέο
Ράιχ με τεράστια δύναμη και ενότητα, απέρριπταν την άποψη πως η πολιτική πράξη έπρεπε
να καθοδηγείται από ορθολογικά κριτήρια, και εξιδανίκευαν την βία για την βία.
Καταγγέλανε αυτό που θεωρούσαν ως πλήξη και αυταρέσκεια της αστικής ζωής και
αναζητούσαν την ανανέωση σε μια ενεργοποιό
«βαρβαρότητα».[2]
Η περίπτωση της Συντηρητικής Επανάστασης είχε κάτι
καινοτόμο για τις αντιδιαφωτιστικές πολιτικές ιδέες και πρωτότυπο για την εποχή
της. Μέχρι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο οι εθνικιστές διανοητές και πολιτικοί που
αντλούσαν ιδέες από την πολιτική θεωρία του αντιδιαφωτιστικού Ρομαντισμού, λόγω
του εγγενούς αντι-ορθολογισμού τους, κατέληγαν σε αντιτεχνοκρατικές
ιδεαλιστικές πολιτικές προσεγγίσεις. Ωστόσο, αυτή η πολιτική στάση οδηγούσε σε
μια αντίφαση μετά την εμπειρία του πρώτου μεγάλου πολέμου. Οι εθνικοί στρατοί
είχαν βιομηχανοποιηθεί. Η ενσωμάτωση της τεχνολογικής αιχμής στην στρατιωτική
οργάνωση ήταν κάτι απαραίτητο για τα κράτη των αρχών του 20ου αιώνα.
Αν ένα κράτος ήθελε να υπερασπιστεί αποτελεσματικά την εθνική του ανεξαρτησία ή
αν ένα έθνος ήθελε να την αποκτήσει όφειλε να οργανώσει τον στρατό του
βασιζόμενο στις τεχνολογικές εξελίξεις. Οι συντηρητικοί επαναστάτες προχώρησαν
σε μια τομή πάνω σε αυτό το ερωτηματικό. Μολονότι ορισμένοι εξ αυτών παρέμειναν
προσηλωμένοι στις παραδοσιακές ρομαντικές και νεορομαντικές αντιτεχνοκρατικές
τους θέσεις, άλλοι προχώρησαν σε μια ανανέωση της εθνικιστικής θεωρίας με έναν
πολύ ιδιαίτερο τρόπο, αποσπώντας την τεχνολογία από την μέχρι τότε
ορθολογιστική και προοδευτική της ανάγνωση και ενσωματώνοντάς την, μέσα από
περίπλοκα νεορομαντικά ιδεολογικά σχήματα και μεθοδολογικά εργαλεία ανάλυσης,
στην ανορθολογική ρομαντική εθνικιστική θεωρία. Έτσι, διαμορφώθηκε εντός της
Συντηρητικής Επανάστασης η τάση του «αντιδραστικού μοντερνισμού». «Ο πόλεμος
υπήρξε μια καμπή για τον ρομαντικό αντικαπιταλισμό. Ήταν μετά τον πόλεμο που οι
συντηρητικοί επαναστάτες συνέδεσαν τον ανορθολογισμό, τη διαμαρτυρία ενάντια
στο Διαφωτισμό και μια ρομαντική λατρεία για τη βία, με τη λατρεία της
τεχνολογίας».[3]
Ο Σπαν, ωστόσο, ήταν ένας από τους συντηρητικούς
επαναστάτες που κατάφερε να διατηρήσει στην ανάλυσή του σχεδόν ακέραιη την
παλιά ρομαντική θεωρία με τις καταβολές στην μεσαιωνική societas civilis,
πετυχαίνοντας μάλιστα να την κάνει επίκαιρη στην εποχή του χωρίς να καταφύγει
σε πολλές «αντιδραστικά μοντερνιστικές» συνταγές. Θα μπορούσαμε να τον
χαρακτηρίσουμε ως έναν από τους πλέον συντηρητικούς εκ των συντηρητικών
επαναστατών.
Πέρα από τα ακαδημαϊκά του καθήκοντα ο Σπαν φρόντισε
να εισέλθει ενεργά στον στίβο της διανοητικές διαπάλης, επαναφέροντας τις
παραδοσιοκρατικές και εθνικιστικές αρχές της ιδεολογίας του αντιδιαφωτιστικού
πολιτικού Ρομαντισμού, μέσα από μια δική του ανανεωμένη εκδοχή, στο
δημοσιολογικό προσκήνιο. Απώτερος στόχος του ήταν να συγκρουστεί από την μια με
τους θιασώτες της πολιτικής φιλοσοφίας του φιλελεύθερου καπιταλισμού και από
την άλλη με τους υποστηρικτές των μαρξιστικών ιδεών, προκειμένου να ορθώσει ένα
ιδεολογικά ρομαντικό αντίβαρο απέναντι στο φιλελεύθερο και μαρξιστικό
διεθνιστικό δίπολο των ισχυρών προοδευτικών διανοητικών τάσεων εκείνης της
περιόδου.
Όπως και οι περισσότεροι συντηρητικοί επαναστάτες, ο Σπαν προερχόταν από τα μεσαία κοινωνικά στρώματα. Ήταν εκείνα τα στρώματα που η ανάλυση των φιλελεύθερων και των μαρξιστών πολιτικών και διανοητών περιέγραφε, κάποιες φορές, υποτιμητικά με τον όρο «ανθρωπάκοι». Οι «ανθρωπάκοι» της φιλελευθερομαρξιστικής ανάλυσης ήταν ανήσυχοι για αυτό που αντιλαμβάνονταν ως διασάλευση του γερμανικού κοινωνικού ιστού λόγω της επέλασης των ιδεών του προοδευτικού εκσυγχρονισμού και της ταξικής αντιπαλότητας. Το υλιστικά διεθνιστικό, άψυχο, μεγάλο κεφάλαιο από την μια και η οργανωμένη εργατική τάξη κάτω από τα λάβαρα του διεθνιστικού μαρξισμού από την άλλη, αποτελούσαν δυο πτυχές του ίδιου νομίσματος για τους συντηρητικούς επαναστάτες της μεσαίας τάξης. Για να αντιμετωπίσουν αυτή την διττή απειλή οι συντηρητικοί επαναστάτες επικαλέστηκαν το έθνος ως μια δύναμη ενότητας.
Οι διανοητές που επηρέασαν τον Σπαν ήταν πολλοί. Ο
Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, ο Θωμάς Ακινάτης. Κύριες επιρροές του ήταν οι Γερμανοί
ρομαντικοί. Ο Φίχτε, ο Φραντς φον Μπάαντερ, ο Σλάιερμαχερ και, κυρίως, ο Άνταμ
Μύλλερ. Επίσης, σημαντική επιρροή για τον Σπαν ήταν ο τσεχικός μεταρρυθμιστικός
Καθολικισμός. Ο κύριος προσανατολισμός της πολιτικής σκέψης του Σπαν ήταν προς
την ιδέα της κορπορατιστικής κοινωνικής οργάνωσης. Όπως έγραψε ο Τόμας Ρίχα στο
άρθρο «Η Θεωρία του Καθολικά Όλιστικού του Σπαν – Το Θεμέλιο της Νεορομαντικής
Θεωρίας του Κορπορατιστικού Κράτους»,
«Ο
κορπορατισμός, θεμελιωμένος στον κοινωνικό ιδεαλισμό, λειτούργησε ως το όπλο
του αυστρο-γερμανικού συντηρητισμού στον αγώνα του ενάντια στον ατομικισμό και
τον υλισμό της καπιταλιστικής κοινωνίας, καθώς και ενάντια στον μαρξιστικό
σοσιαλισμό. Αντικατόπτριζε την αναζήτηση μιας κοινωνικής θεωρίας που θα
μπορούσε να αποτελέσει μια βιώσιμη εναλλακτική – έναν τρίτο δρόμο – ανάμεσα
στον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό. […]
Η
θεωρία του συντεχνιακού (κορπορατιστικού) κράτους δεν διατυπώθηκε πουθενά τόσο
ολοκληρωμένα όσο στο πλαίσιο της θεωρίας του Καθολικού Όλου (Universalismus)
-ενός ευρύτατου γνωσιακού συστήματος, στο οποίο, όλα τα μέρη της ανθρώπινης
ζωής συνδέονται οργανικά με το Όλον».[4]
Ο Σπαν ονόμασε
την θεωρία του «νεορομαντική θεωρία του Καθολικά Όλιστικού» ή «Καθολικού Όλου».[5]
Είναι μια θεωρία που έχει τις ρίζες της στον Ρομαντισμό και η οποία αποτέλεσε το επίκεντρο της φιλοσοφικής σκέψης
του Σπαν. Σύμφωνα με αυτήν ο κόσμος είναι ένα πεδίο πνευματικών δεσμών. Οι
πνευματικοί δεσμοί του κόσμου υφίστανται μεταξύ των ανθρώπων αλλά ταυτόχρονα
είναι υπερατομικοί. Ο άνθρωπος δεν αντλεί την ουσία του από την ατομικότητά του
αλλά από την προσωπική διάδραση με άλλους ανθρώπους υπό την επιρροή αυτών των
κοσμικών δεσμών. Για να διατηρήσει την πνευματική του υπόσταση ο άνθρωπος
πρέπει να βρεθεί σε πολυσχιδή κοινωνία με άλλους ανθρώπους. «Η ψυχική και πνευματική ζωή γεννιέται και
αναπτύσσεται μέσα από την αμοιβαιότητα με έναν άλλο νου […] Οι άνθρωποι δεν
είναι ανεξάρτητες, αυτάρκεις, μηχανιστικές οντότητες, διότι η ζωτική ενέργεια
της ύπαρξής τους εδράζεται στη πνευματική τους συνάφεια μέσα στο Όλον, στο
καθολικό, στο σύνολο της ύπαρξης».[6]
Στην πολιτική σκέψη του Σπαν το έθνος
αντιστοιχήθηκε με το κοινωνικό όλον. Ο Σπαν ήταν εθνικιστής και πίστευε στην
ένωση όλων των Γερμανών σε ένα ενιαίο κράτος.
«Επιπλέον, θεωρώντας ότι το γερμανικό έθνος
ήταν πνευματικά ανώτερο των άλλων εθνών — μια αντίληψη που μπορεί να θεωρηθεί
το ατυχές αποτέλεσμα προσωπικής μεροληψίας — πίστευε ότι οι Γερμανοί είχαν
καθήκον να ηγηθούν της Ευρώπης στην έξοδο από την κρίση της φιλελεύθερης
νεωτερικότητας και να την οδηγήσουν σε μια υγιέστερη οργάνωση, παρόμοια με την
οργάνωση που επικρατούσε στον Μεσαίωνα».[7]
Κατά τον Σπαν η κρίση του γερμανικού κόσμου που
επακολούθησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο οφειλόταν στο γεγονός ότι η Γερμανία
ήταν θύμα των καπιταλιστικών δυνάμεων της Δύσης, αρχικά στο στρατιωτικό πεδίο
και μετέπειτα στο εσωτερικό της, μέσω της επιβολής της Συνθήκης των Βερσαλλιών στο διεθνές
περιβάλλον και των φιλελεύθερων δημοκρατικών θεσμών στο εσωτερικό της
γερμανικής κοινωνίας. Για τον Σπαν η αστική δημοκρατία ήταν ένα ατομικιστικό
πολιτικό και οικονομικό σύστημα ξένο προς την γερμανική ιστορία, που
αποδυνάμωνε το εθνικό πνεύμα εξίσου με τον μαρξιστικό διεθνισμό.
Δεν θα επεκταθώ σε αυτό το εισαγωγικό κείμενο
αναλύοντας περαιτέρω την πολιτική σκέψη του Σπαν. Αυτό ενδέχεται να γίνει σε
μελλοντική έκδοση που θα αφορά κάποιο φιλοσοφικό έργο του. Αυτό το βιβλίο,
όμως, αφορά τον Σπαν ως καθηγητή. Οι εκδόσεις Κλέος, συνεχίζοντας να
παρουσιάζουν στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό έργα της ρομαντικής διανόησης,
επέλεξαν να σταθούν στο πρώτο σημαντικό ακαδημαϊκό έργο του Σπαν το οποίο
έγραψε το 1912 και ανατυπώθηκε γύρω στις είκοσι φορές μέχρι το 1930! Πρόκειται
για το Τύποι Οικονομικής Θεωρίας.
Επειδή το έργο αυτό είναι ογκώδες, εγκυκλοπαιδικό και αφορά συνολικά την
οικονομική σκέψη όλων των ιδεολογικών και πολιτικών χώρων, προκειμένου να
επικεντρωθούμε στο σημείο που αφορά τα ενδιαφέροντά μας και για να
παρουσιάσουμε ένα ευσύνοπτο κείμενο, επιλέξαμε να κυκλοφορήσουμε στην ελληνική
γλώσσα το κεφάλαιο στο οποίο Σπαν αναλύει συνοπτικά αλλά διεισδυτικά την
αγαπημένη του οικονομική σκέψη του αντιδιαφωτιστικού πολιτικού Ρομαντισμού,
καθώς και συναφείς με αυτήν γερμανικές οικονομικές θεωρίες.
Ο Σπαν παρουσιάζει την ρομαντική οικονομική θεωρία και εντοπίζει με ευστοχία την αντικαπιταλιστική υπόσταση της ιδεολογίας του αντιδιαφωτιστικού πολιτικού Ρομαντισμού σε γραπτά όχι ιδιαιτέρως γνωστών στην Ελλάδα διανοητών, όπως ο Άνταμ Μύλλερ. Θέλοντας να συμβάλουμε στην εμβάθυνση της γνώσης των ρομαντικών πολιτικών ιδεών και να εμπλουτίσουμε την ελληνική βιβλιογραφία με τέτοιες εκδόσεις, επιφυλασσόμαστε για μια μελλοντική έκδοση έργου της πολιτικής φιλοσοφίας του Σπαν. Προς το παρόν, παίρνουμε μια γεύση των ακαδημαϊκών του γνώσεων μαθαίνοντας από αυτόν την οικονομική πτυχή της ρομαντικής πολιτικής σκέψης.
Μπορείτε να προμηθευτείτε το νέο βιβλίο των εκδόσεων
Κλέος στα παρακάτω βιβλιοπωλεία
Αθήνα
Πρωτοπορία, Γραβιάς 3-5 πλατεία Κάνιγγος
Πολιτεία, Ασκληπιού 1-3
Θεσσαλονίκη
Πρωτοπορία, Λ. Νίκης 3, παραλία Θεσσαλονίκης
Πάτρα
Πρωτοπορία, Γεροκωστοπούλου 31-33
[1] Ο Φριτζ Στερν εντόπισε τον πρώτο συγγραφέα που υιοθέτησε τον όρο «Συντηρητική Επανάσταση». Ήταν ένας από τους υποστηρικτές της. Ο Αυστριακός ποιητής Ούγκο φον Χόφμανσταλ, ο οποίος χρησιμοποίησε τον όρο για να προσδιορίσει το συγκεκριμένο διανοητικό κίνημα κατά το έτος 1927 στο «Das Schriftum als Geistiger Raum der Nation». Fritz Stern, The Politics of Cultural Despair: A Study in the Rise of German Ideology, University of California Press, Berkeley, Los Angeles, London 1961, σελ. xv [2] Jeffrey Herf, Αντιδραστικός Μοντερνισμός. Τεχνολογία, κουλτούρα και πολιτική στη Βαϊμάρη και το Γ Ράιχ, μτφ, Παρασκευάς Ματάλας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2012, σελ. 25. [3] Ο.π., σελ.28. [4] TOMAS J.F. RlHA, «Spann’s Universalism - The Foundation of the Neoromantic Theory of Corporative State», σελ. 255, διαθέσιμο στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://ekladata.com/iHIAq0zoO6CNGRv1EdoBr9uDxrc/riha2008.pdf [5] Ο.π. [6] Ο.π. σελ. 256. [7] Ο.π.
Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο των εκδόσεων Κλέος
Κάρολος Μπωντλαίρ- Sun Knight- Σταμάτης Μαμούτος: Η Ηθική του Παιχνιδιού ενάντια στον κόσμο της νεωτερικότητας
Το νέο βιβλίο των εκδόσεών μας μόλις κυκλοφόρησε. Και
είναι δύσκολο να το κατατάξει κανείς στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Ξεκινά με μια
σύνοψη των πολιτικών κι αισθητικών αντιλήψεων του Μπωντλαίρ. Ο Μπωντλαίρ ήταν
ένας αντιδιαφωτιστής ρομαντικός λογοτέχνης και κριτικός τέχνης, που συνήθως
επικαλούνται κινήματα και πολιτικοί χώροι με τους οποίους τον χώριζε ιδεολογική
άβυσσος. Το εισαγωγικό σημείωμα, έχοντας ως επίκεντρο την ιδέα του Μπωντλαίρ
για την σημασία της αέναης παιδικότητας και της φαντασίας στην ρομαντική οπτική
επί των πραγμάτων, αποτελεί μια απόπειρα να θυμηθούμε ποιες ήταν οι κεντρικές
ιδέες της πολιτικής σκέψης και της αισθητικής του Γάλλου λογοτέχνη, ώστε να
επαναξιολογηθεί ως διανοητής από τους αναγνώστες που ενδιαφέρονται σήμερα να
κατανοήσουν τον Ρομαντισμό ως φαινόμενο της ευρωπαϊκής ιστορίας των ιδεών.
Μετά το εισαγωγικό κείμενο του Σταμάτη Μαμούτου
ακολουθεί το δοκίμιο του Μπωντλαίρ, που φέρει τον τίτλο Η Ηθική του
Παιχνιδιού. Σε αυτό το δοκίμιο ο Μπωντλαίρ παρουσίασε την αισθητική και
διανοητική σημασία του παιδικού παιχνιδιού υπό το πρίσμα της ρομαντικής του
κοσμοθεωρίας. Την μετάφραση και την επιμέλεια του κειμένου έχει αναλάβει η Εύα
Παναγιωτοπούλου.
Ακολουθούν έξι επεξεργασμένα κείμενα του γνωστού
στους ακροατές της heavy metal
μουσικής -και παλαιότερα διευθυντή σύνταξης του ελληνικού Metal Hammer-
συγγραφέα, που αρθρογραφεί εδώ και χρόνια με το ψευδώνυμο Sun Knight.
Εξίσου δύσκολο είναι να κατηγοριοποιηθούν και τα κείμενα του Sun Knight. Θα
μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι αποτελούν δοκίμια. Γιατί έχουν στοιχεία του
δοκιμιακού λόγου. Όμως, είναι πολύ σύντομα. Κι, επιπλέον, διαθέτουν έναν
λογοτεχνικό παλμό που αποπνέει εκείνο το γνώρισμα το οποίο οι ρομαντικοί
αποκαλούν «ποίηση», χωρίς απαραίτητα να εννοούν το λογοτεχνικό είδος ως φόρμα.
Ας αρκεστούμε, λοιπόν, στο συμπέρασμα ότι τα κείμενα του Χάρη (Sun Κnight), που φιλοξενούνται σε αυτό το βιβλίο, αποτελούν καλογραμμένα άρθρα ενός συγγραφέα εντυπωσιακά ικανού να γράφει ως «ρομαντικός». Και ας έχουμε κατά νου ότι είναι
η πρώτη φορά που κείμενα του Χάρη δημοσιεύονται όχι σε περιοδικό αλλά σε
βιβλίο.
Τέλος η νέα μας κυκλοφορία ολοκληρώνεται με τέσσερα
διηγήματα φανταστικής λογοτεχνίας, τα οποία έγραψε πριν λίγα χρόνια ο Σταμάτης.
Τι είναι αυτό που συνδέει τα τρία μέρη του βιβλίου; Το δοκίμιο του Μπωντλαίρ, τα άρθρα του Sun Knight και τα διηγήματα του Σταμάτη, έχουν ένα κοινό θέμα. Τα παιχνίδια των μικρών και μεγάλων παιδιών, ιδωμένα μέσα από το ερμηνευτικό πρίσμα της ρομαντικής κοσμοαντίληψης. Ευχόμαστε να το απολαύσετε.
Περιεχόμενα:
-Ο ρομαντικός Κάρολος Μπωντλαίρ, του Σταμάτη Μαμούτου
-Η ηθική του παιχνιδιού, Κάρολος Μπωντλαίρ (μετάφραση
Εύα Παναγιωτοπούλου)
-Έξι μικρά κείμενα για παλιά παιχνίδια, του Sun
Knight
Το μυστικό δωμάτιο
Table Soccer
Submarino
Lost
Plastic
Knights
The Evzones
NO. 196
Space Patrol
-Τέσσερα διηγήματα φαντασίας με θέμα τα παιχνίδια,
του Σταμάτη Μαμούτου
Κάστρα
και πολιορκητές
Κένταυρος
Στον θόλο
Τέσσερα παιχνίδια
Μπορείτε να προμηθευτείτε το βιβλίο Η Ηθική του Παιχνιδιού ενάντια στον κόσμο της νεωτερικότητας, στα παρακάτω σημεία διανομής.
Αθήνα
Βιβλιοπωλεία
Πολιτεία (Ασκληπιού1-3) (υπόγειο, στο ράφι της
κλασικής λογοτεχνίας)
Πρωτοπορία (Γραβιάς 3) (υπόγειο, στο ράφι της
λογοτεχνίας του φανταστικού)
Comiconshop (Σόλωνος 128)
Περίπτερα διανομής τύπου
Πανεπιστημίου 39, απέναντι από την Εθνική Βιβλιοθήκη και μπροστά από την στοά Νικολούδη
Δισκοπωλεία
Δισκοπωλείο Metalera (Εμ. Μπενάκη 22)
Θεσσαλονίκη
Πρωτοπορία (Λεωφ. Νίκης 3)
Πάτρα
Πρωτοπορία (Γεροκωστοπούλου 31)
Κυκλοφόρησε το τεύχος 2 (23) της Φανταστικής Λογοτεχνίας
Η αλήθεια είναι ότι έχει περάσει πολύς καιρός
από το 2018, όταν κυκλοφόρησε το τελευταίο τεύχος του περιοδικού Φανταστική Λογοτεχνία. Αυτό που μας
επιφύλαξε η συνέχεια ήταν δύσκολο να προβλεφθεί και ακόμη πιο δύσκολο να το
αντέξουμε. Ο covid και
οι εγκλεισμοί, κοινωνικοπολιτικές μεταβολές, ασθένειες μελών της λέσχης,
μεγάλες αυξήσεις στις τιμές των τυπογραφικών υλικών, κοντολογίς μια σειρά από
γεγονότα δεν επέτρεψαν την κυκλοφορία νέου τεύχους του περιοδικού μας. Τέσσερα
χρόνια και μερικοί μήνες ήταν αναμφίβολα πολλοί. Μέσα σε αυτό το χρονικό
διάστημα έγιναν και κάποια θετικά βήματα. Με κυριότερο εξ αυτών την ίδρυση του
εκδοτικού οίκου μας, των εκδόσεων Κλέος.
Πλέον, έφτασε η στιγμή της επιστροφής. Το νέο
τεύχος της Φανταστικής Λογοτεχνίας
κυκλοφορεί. Με περισσότερες σελίδες, με τον γνωστό πλούτο των αρθρογραφικών
θεματικών, με καλύτερης ποιότητας χαρτί και με την παραδοσιακή προσήλωση στην ερμηνεία των πραγμάτων που
βασίζεται στην κοσμοθεώρηση του Ρομαντισμού. Η τιμή του περιοδικού είναι
αναγκαστικά διαφοροποιημένη από εκείνη του 2018. Οι αυξήσεις των πρώτων υλών
δεν μας άφησαν περιθώρια όσο και αν θέλαμε να αποφύγουμε ανατιμήσεις. Ωστόσο, η τωρινή τιμή των 4,9 ευρώ εκτιμούμε ότι εξακολουθεί
να είναι αρκετά καλή για τα δεδομένα της περιόδου που διανύουμε. Η ύλη του νέου
τεύχους περιλαμβάνει άρθρα που είχαν γραφτεί και συνεντεύξεις που είχαν δοθεί
για το τεύχος που θα κυκλοφορούσε λίγο πριν την πανδημία και τελικά ματαιώθηκε,
καθώς επίσης και πρόσφατα κείμενα που γράφτηκαν αποκλειστικά για το νέο τεύχος.
Η Φανταστική Λογοτεχνία που μόλις κυκλοφόρησε περιλαμβάνει τα εξής άρθρα που ελπίζουμε να απολαύσετε.
-Το
Κέρας (εισαγωγικό), του Σταμάτη Μαμούτου
-Τα
Νίσε της Σουηδής ζωγράφου J. E. Nyström ως αισθητικά πρότυπα της καθιερωμένης
εικόνας του Αγίου Βασίλη, του Αριστείδη Χριστοφοράκη
-War Flag of the Sun (μόνιμη στήλη), του Sun Knight
-Ο
ιππότης, ο διάβολος και ο θάνατος. Το μυθιστόρημα του Jean Cau με τους υπαινικτικούς συμβολισμούς,
του Κωνσταντίνου Μποβιάτσου
-Ο
βασιλιάς Μπόχους και η αδελφότητα των Τσέχων εθνικιστών του Ράινερ Μαρία Ρίλκε, του Σταμάτη Μαμούτου
-Ὁ
παράδεισος τῶν προφητῶν, τοῦ Ρόμπερτ Γουίλλιαμ Τσέημπερς, Ἀπόδοσις: Εὐστράτιος
Εὐ. Σαρρῆς
-Συνέντευξη
του Στάθη Παυλάντη των Reflection, του Χρήστου Νάστου
-Στο
Ναό των Ασωμάτων Δυνάμεων (διήγημα),
του Flammentrupp
-Ιδέες
του νεορομαντικού διανοητικού κινήματος της γενιάς του 1890 στο έργο του
Έντγκαρ Ράις Μπάροουζ. Η περίπτωση του Ταρζάν, του Σταμάτη Μαμούτου
-Fallout.
Η σάτιρα του σύγχρονου κόσμου, του Αριστείδη Χριστοφοράκη
-Συνέντευξη
του δημιουργού comics Νίκου «Malk» Γιαμαλάκη, του Σταμάτη Μαμούτου
-Πολύτιμα
Μέταλλα (μόνιμη μουσική στήλη), των Σταμάτη Μαμούτου και Flammentrupp
-Το Δρύινο
Ράφι (μόνιμη στήλη βιβλιοπαρουσιάσεων), του Σταμάτη Μαμούτου
-Πεζοδρομιακός Ρομαντισμός στα ελληνικά ‘80’s! Δυο εκ των παλαιότερων Ελλήνων skinheads μας παραχώρησαν συνέντευξη
-Η χώρα
του δύοντος ηλίου, του Αχιλλέα
Το νέο τεύχος της Φανταστικής Λογοτεχνίας φέρει τον τίτλο Η ιδεολογία του μύθου. Μπορείτε να το προμηθευτείτε από τα παρακάτω καταστήματα
Αθήνα
Πολιτεία (Ασκληπιού1-3)
Πρωτοπορία (Γραβιάς 3)
Comiconshop (Σόλωνος 128)
Βιβλιοπωλείο Πατάκη (Ακαδημίας 65)
Λαβύρινθος (Ιπποκράτους 108)
Αλληλεγγύη των φίλων (Χαριλάου Τρικούπη 14)
Metalera (Εμ. Μπενάκη 22)
Περίπτερα διανομής τύπου
Πανεπιστημίου 39, ακριβώς απέναντι από την Εθνική Βιβλιοθήκη και μπροστά από την στοά Νικολούδη
Φιλελλήνων κα Μητροπόλεως γωνία (Σύνταγμα), μπροστά από την αφετηρία της γραμμής λεωφορείων 040
Θεσσαλονίκη
Πρωτοπορία (Λεωφ. Νίκης 3)
Πάτρα
Πρωτοπορία (Γεροκωστοπούλου 31)
Τις επόμενες μέρες θα ανακοινωθούν επιπλέον
σημεία διανομής.