- Η Φοιτητική Λέσχη της Φανταστικής Λογοτεχνίας -
«Ένας αλήτης πέθανε»
Πέθανε πριν λίγες ώρες ο εφοπλιστής Γιώργος
Βαρδινογιάννης και οι ποδοσφαιρόφιλοι έχουμε να θυμόμαστε πολλά από τον
«καπετάνιο». Υπήρξε, αναμφίβολα, μια από τις πρωταγωνιστικές φυσιογνωμίες της
ελληνικής ποδοσφαιρικής ζωής. Κάποιοι θα πουν ότι αγαπήθηκε από χιλιάδες φιλάθλους, όπως
συμβαίνει συνήθως όταν έχουμε να κάνουμε με την απώλεια μιας ζωής. Ωστόσο, οι
παλαιότεροι θυμόμαστε ότι μισήθηκε από περισσότερους.
Η οικογένεια Βαρδινογιάννη έχει πλούσιο
παρελθόν στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας. Με πρόγονο πολιτικό του
βενιζελικού κέντρου και φιλικά προσκείμενο προς την οικογένεια Παπανδρέου, που
συνελήφθη από τους αξιωματικούς του Τρίτου Ράιχ και δραπέτευσε με την βοήθεια των
αγγλικών μυστικών υπηρεσιών. Με άλλο συγγενή που αύξησε την οικονομική δύναμη
της οικογένειας συνεργαζόμενος με τον Ωνάση και σπάζοντας το εμπάργκο προς το
κράτος των λευκών της Ροδεσίας, το οποίο είχε επιβάλλει ο ΟΗΕ (έχουν δυο λόγους
να συμπαθούν την οικογένεια Βαρδινογιάννη τα «γκαρσόνια»), περνώντας τα πλοία
του κάτω από την μύτη του βρετανικού πολεμικού ναυτικού (εδώ υποθέτει πολλά ο
πονηρός νους) που εκτελούσε την εντολή της διεθνούς κοινότητας. Με αυτά και με πολλά άλλα οι
Βαρδινογιάννηδες έγιναν με τον καιρό μια από τις οικονομικά και κοινωνικά
ισχυρότερες οικογένειες της Ευρώπης. Έγιναν, ασφαλώς, και μια από τις
οικογένειες που μπορεί να εκβιάζει, μέσω ενός αντεθνικού ολιγοπωλίου
διυλιστηρίων (η άλλη είναι η οικογένεια Λάτση), το τραγελαφικά δύσμοιρο
ελλαδικό κράτος.
Όσοι γνωρίζουν την οικογένεια εκ των έσω
θυμούνται ότι δρούσε με όρους αυστηρής ιεραρχίας. Ο πρωτότοκος αναλάμβανε
εξολοκλήρου την διαχείριση των επιχειρήσεων και τα υπόλοιπα αδέρφια είχαν
εντελώς βοηθητικό και μη ουσιαστικό ρόλο (αρκούνταν απλώς στο να λαμβάνουν ένα
ποσό των τεράστιων κερδών και να «κάνουν την ζωή τους»). Μετά τον θάνατο του
μεγάλου του αδελφού, αφεντικό της οικογένειας έγινε ο Βαρδής Βαρδινογιάννης.
Ένας σκληρός άντρας, που άνθρωποι του περιβάλλοντός του λένε ότι ελάχιστοι
μπορούσαν να αντέξουν την κοφτερή του ματιά που ξεπηδούσε κάτω από τα δασώδη
φρύδια.
Ο Βαρδής ήταν επιχειρηματίας που εργαζόταν
σκληρά μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Δεν του άρεσε το life style και
ο δημόσιος βίος. Αμείλικτος με τα στελέχη των εταιριών του, έδινε απίθανα
μεγάλους μισθούς στους χαμηλόβαθμους εργαζόμενούς του για να εξαλείψει κάθε
πιθανότητα συνδικαλιστικής τους δράσης και μιλούσε σαν προϊστάμενος σε πολλούς
πολιτικούς. Ωστόσο, κρατούσε πάντα τα προσχήματα με τους πρωθυπουργούς και
συμφωνούσε μαζί τους να πραγματοποιεί συγκεκριμένες επενδύσεις που επηρέαζαν το
εθνικό ΑΕΠ, όταν τον διαβεβαίωναν ότι δεν θα ακουμπούσαν το ολιγοπώλιό του.
Ανάμεσα στις επιχειρήσεις του ομίλου
Βαρδινογιάννη ήταν και ο Παναθηναϊκός. Ο Βαρδής, εσωστρεφής και σκληρός
επιχειρηματίας, δεν γινόταν να καταπιαστεί με την διοίκηση μιας επιχείρησης που
απαιτούσε καθημερινή έκθεση στα φώτα της δημοσιότητας, διαχείριση μαζικών
λαϊκών στρωμάτων και μη οικονομικά επωφελή ανταγωνισμό με άλλα
επιχειρηματικά συμφέροντα. Μπορεί να ήταν το μεγάλο πορτοφόλι, μπορεί να επισκεπτόταν τους
ποδοσφαιριστές του τριφυλλιού πριν τους μεγάλους αγώνες για να δώσει κύρος στις
οικονομικές υποσχέσεις της προσδοκώμενης νίκης, μπορεί να παρενέβαινε στην
επιβολή των πολιτικών του Παναθηναϊκού επί προέδρων μικρότερων ομάδων και
παραγόντων του ελληνικού δημοσίου όταν κρινόταν απαραίτητο. Όμως, την προεδρία
και την καθημερινή διοίκηση της ΠΑΕ την είχε αφήσει στα χέρια του αδερφού του
Γιώργου.
Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης ήταν διαφορετικός. Οξύθυμος, προκλητικός, με έντονη κοσμική ζωή και τα
δημοσιογραφικά φλας επάνω του, σημάδεψε την ταυτότητα του Παναθηναϊκού ως
συλλόγου της πλουτοκρατίας και της γκλαμουράτης ελλαδικής ελίτ των 80’s και
των 90’s.Η
ταυτότητα αυτή ήταν εξαρχής αγκάθι στα μάτια των φανατικών της θύρας 13 και
αρκετών οπαδών του τριφυλλιού, που είχαν λαϊκά εργατική και μικροαστική
κοινωνική προέλευση. Όμως, ο
«καπετάνιος» ήταν ξερό κεφάλι. Όταν διαπίστωσε ότι η θύρα 13 δεν ήταν
συνεργάσιμη, έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του για να την διαλύσει. Η μετάβαση
της έδρας από το στάδιο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στο ΟΑΚΑ έγινε βάσει του
παραπάνω σκεπτικού. Ο ΠΑΟ έπρεπε να είναι ευρωπαϊστικά γκλαμουράτος και μακριά
από την θύρα 13.
Μόνο
που στο αχανές ΟΑΚΑ, οι φανατικοί της θύρας 13 βρήκαν τρόπους να δραστηριοποιηθούν
με ασφάλεια. Τότε η προσέγγιση του «καπετάνιου» άλλαξε. Κατάλαβε ότι καλύτερη
λύση ήταν ο έλεγχος των φανατικών μέσω των χρημάτων. Με τον καιρό κατάφερε να
πάρει με το μέρος του τους επικεφαλείς του πιο σκληρού συνδέσμου οπαδών του Παναθηναϊκού.
Οι ηγέτες των Cockneys
έγιναν
οι πρώτοι φανατικοί και χούλιγκανς υπάλληλοι της Ελλάδας. Μερικά χρόνια αργότερα,
θα ακολουθούσαν τον δρόμο τους όλοι σχεδόν οι σύνδεσμοι οργανωμένων κάθε μεγάλης ελληνικής ομάδας. Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης ήταν πρωτοπόρος στον τρόπο έμμισθης ενσωμάτωσης
ενός συνδέσμου φανατικών στην στρατηγική της διοίκησης μιας ΠΑΕ.
Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης ήταν πρωτοπόρος και
σε κάτι άλλο. Ακόμη σημαντικότερο. Βλέποντας, κατά τα πρώτα χρόνια της προεδρίας
του, ότι οι παλιοί πρόεδροι των αντίπαλων ομάδων δοκίμαζαν να κερδίσουν με
παραδοσιακές τακτικές, όπως η εξαγορά ενός διαιτητή ή κάποιων αντιπάλων ποδοσφαιριστών, κατάλαβε ότι θα κέρδιζε το στρατηγικό πλεονέκτημα
μεταφέροντας την διαπλοκή σε ένα ανώτερο πεδίο. Σε ένα πεδίο εντός του οποίου
θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί μονοπωλιακά την οικονομική του ανωτερότητα. Όλοι
οι πρόεδροι ομάδων της Α Εθνικής Κατηγορίας είχαν την δυνατότητα να επηρεάσουν
με δωροδοκία αντίπαλους ποδοσφαιριστές ή διαιτητές. Κανείς όμως, εκτός από τον «καπετάνιο»,
δεν είχε την ισχύ ώστε να ελέγξει έναν κρατικό θεσμό.
Ο Βαρδινογιάννης κατάλαβε ότι για να έχει
συνεχώς την διαιτησία δική του, χωρίς να εμπλέκεται σε επικίνδυνους και
συνεχείς ανταγωνισμούς δωροδοκιών ανά Κυριακή, χρειαζόταν απλά να εντάξει στον
κύκλο της επιρροής του την ΕΠΟ και τον κρατικό μηχανισμό επιλογής διαιτητών. Έτσι,
έστησε την ποδοσφαιρική του αυτοκρατορία βασιζόμενος σε ημιγραφικούς τύπους της
εποχής, όπως οι Τριβέλας, Δέδες κλπ. Ο «καπετάνιος», για μια ακόμη φορά, είχε
μετατρέψει τις τακτικές του σε μοντέλο οργάνωσης ενός κοινωνικού φαινομένου. Δεν
ήταν μόνο η χειραγώγηση του οπαδικού κινήματος και η μετατροπή του σε στρατό
επιχειρηματικών συμφερόντων. Ήταν η δόμηση του τρόπου λειτουργίας, που αναπαράγεται
μέχρι σήμερα, στο ελληνικό ποδόσφαιρο.
Ωστόσο, ο «καπετάνιος» ως πρόεδρος είχε μια
κατάληξη που θυμίζει επικεφαλής παραβατικού δικτύου. Το 1997, μια μόλις χρονιά
μετά την απόλυτη αποθέωσή του ως προέδρου, έγινε η αρχή
του τέλους του από ανθρώπους μιας άλλης κλίκας που χρησιμοποίησαν εναντίον του τις
πρακτικές που εκείνος είχε εγκαθιδρύσει. Ο Σωκράτης Κόκκαλης, μετά από τέσσερα
χρόνια ποδοσφαιρικών του διασυρμών, βρήκε τον τρόπο να εκπαραθυρώσει τους ανθρώπους
του Βαρδινογιάννη από την ΕΠΟ και την διαιτησία, χτίζοντας την δική του
αυτοκρατορία και αναγκάζοντας την οικογένεια Βαρδινογιάννη να αποσυρθεί τελικά,
μετά από μερικά χρόνια, από το ποδόσφαιρο.
Πολλοί παναθηναϊκοί κατήγγειλαν τον «καπετάνιο»
γιατί στις μέρες της προεδρίας του το τριφύλλι δεν κατέκτησε όλους τους τίτλους,
μολονότι ο πρόεδρός του είχε τον έλεγχο του ποδοσφαιρικού συστήματος. Ξεχνούν
ότι, πρώτον, αντίπαλοι του Βαρδινογιάννη ήταν ισχυροί παίκτες εκείνης της εποχής
σαν τον Νταϊφά, τον Κοσκωτά, τους πρώιμους Γιδόπουλο και Μελισσανίδη, οι οποίοι -ακόμη κι αν δεν είχαν την σταθερή δυναμική του «καπετάνιου»- μπορούσαν να
προτάξουν ισχυρή παρασκηνιακή αντίσταση κατά καιρούς. Και, δεύτερον, ότι ο
Βαρδινογιάννης είχε τα ηνία του ελληνικού ποδοσφαίρου την εποχή που
πρωθυπουργός, στο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου. Ένας εξίσου
ισχυρός παρεμβατικός παράγοντας, που ήθελε να κρστά τα κλειδιά του κράτους σε
πολλά επίπεδα. Ο Παπανδρέου, μολονότι οι Βαρδινογιάννηδες ήταν υποστηρικτές
του, δεν δίστασε να επιχειρήσει το μεγάλο σχέδιο απαλλαγής του κράτους από εκδότες
που προκαλούσαν προβλήματα και του ελληνικού ποδοσφαίρου από την ηγεμονία Βαρδινογιάννη,
μέσω του «σχεδίου Κοσκωτά». Σε αντίθεση με την περίοδο της ηγεμονίας του Κόκκαλη η οποία εγκαθιδρύθηκε σε πολύ πιο ευνοϊκό περιβάλλον, όταν η έλευση του Κώστα Σημίτη και του εκσυγχρονισμού
μετέτρεψε το ελλαδικό κράτος απροκάλυπτα σε οίκο ανοχής των οικείων
επιχειρηματιών.
Όσοι είμαστε Ολυμπιακοί ή άλλων ομάδων
υποστηρικτές, θυμόμαστε τον «καπετάνιο» σε πολλά σκηνικά τα οποία σημάδεψαν την
εφηβεία μας. Διαλύσαμε τις φωνητικές μας χορδές στις μαρμάρινες εξέδρες των
παλιών γηπέδων, φωνάζοντας συνθήματα εναντίον του. Μάθαμε να μισούμε την
οικογένεια Βαρδινογιάννη και χαιρόμασταν που οι ομάδες μας παρέμεναν λαϊκές και
είχαν σωθεί από το «γκλαμουράτο λουστράρισμα» που αναγκάστηκε να υποστεί το
τριφύλλι. Μπορεί να μισούσαμε θανάσιμα τους οπαδούς του Παναθηναϊκού αλλά,
ταυτόχρονα, κατανοούσαμε τον πόνο τους. Σεβόμασταν όσους «βαζέλες» στέκονταν
απέναντι στο σύστημα Βαρδινογιάννη, διεκδικώντας μια λαϊκή ταυτότητα για την
ομάδα τους, μακριά από τις life
style φλωριές.
Πού να ξέραμε τι θα ερχόταν μετά από λίγα χρόνια; Πού να φανταζόμασταν ότι το «σύστημα
Βαρδινογιάννη» θα εξαπλωνόταν σαν καρκίνωμα, μολύνοντας συνολικά το ελληνικό
ποδόσφαιρο και μεταστατικά τον οπαδικό κόσμο, σε νέες και πιο επικίνδυνες
εκδοχές;
Ο «καπετάνιος» και ο Βαρδής είχαν ένα κακό το οποίο δεν είχαν οι κληρονόμοι της παρασκηνιακής τους τακτικής στο ποδόσφαιρο. Ήταν από εκείνα τα χρόνια «νεοφιλελεύθεροι». Υπέρ της λιτότητας. Ενώ από το 1979 μέχρι το 1985
έφτιαξαν έναν υπερηχητικό Παναθηναϊκό, με καλές και ακριβές μεταγραφές, από την
στιγμή που απέκτησαν τον έλεγχο της ΕΠΟ περιορίστηκαν σε αγορές «από τα καλάθια»,
που έλεγαν και οι παλαιότεροι. Ακόμη και κάποιοι παιχταράδες που αγοράστηκαν
από τον Παναθηναϊκό μετά το 1985, όπως οι Βαζέχα, Βάντσικ και Μπορέλι, έτυχε
και βγήκαν στον ΠΑΟ. Ως μεταγραφικές επιλογές ήταν τριτοτέταρτοι, φτηνοί και χωρίς
αναγνωρισμένη ποδοσφαιρική αξία μέχρι τότε. Αυτό, προφανώς, έστρεφε συχνά
μεγάλη μερίδα οπαδών του Παναθηναϊκού εναντίον του «καπετάνιου». Μια από τις
πλέον χαρακτηριστικές τέτοιες περιπτώσεις ήταν τον Οκτώβριο του 1993, όταν ο
ΠΑΟ έχασε 1-4 από την Λεβερκούζεν και 50.000 οπαδοί του φώναζαν στο ΟΑΚΑ το
γνωστό, εκείνα τα χρόνια, σύνθημα για τα χρήματα της οικογένειας Βαρδινογιάννη και
τον «καπετάνιο».
Πολλές ήταν οι στιγμές που ο εκλιπόντας είχε
δείξει την ισχύ του μπροστά στις κάμερες και στις εξέδρες. Αλησμόνητες εκείνες του
τελικού κυπέλλου του 1995, στην φισούνα του ΟΑΚΑ, με τον αστυνομικό και η
απειλή με περίστροφο του διαιτητή Βοτρό στο ματς εναντίον της Τορίνο το 1985. Όπως
και η «αποβολή» κλωτσηδόν του Δημήτρη Μελισσανίδη, εν μέσω γενικευμένης συμπλοκής μπράβων και παραγόντων, από την εξέδρα των
επισήμων του ΟΑΚΑ, σε ντέρμπι με την ΑΕΚ το 1999. Ή η εισβολή στα
δημοσιογραφικά θεωρεία εν ώρα ζωντανής μετάδοσης αγώνα κατά του Ηρακλή, κάπου
στην δεκαετία του 2000. Ή, πάλι, το ντου μαζί με την top star των
τότε ελληνικών γηπέδων Ανδριάνα Μαραγκού και λοιπούς παράγοντες του ΠΑΟ στον
διαιτητή Κουκούλα, μετά το τέλος ιστορικού προημιτελικού ενάντια σε έναν
ιπτάμενο Θρύλο του Όλεγκ Μπλαχίν, στο ΟΑΚΑ, την άνοιξη του 1992, όταν και ο «καπετάνιος»
δήλωσε «αυτός ο διαιτητής έχει τελειώσει από σήμερα για το ελληνικό ποδόσφαιρο»
(κάτι που ασφαλώς έγινε πράξη την επόμενη κιόλας ημέρα).
Μπορεί εκείνα τα χρόνια όσοι υποστηρίζαμε τον
Θρύλο ή άλλες ομάδες να ζούσαμε και να αναπνέαμε για να βρίζουμε τον «καπετάνιο».
Σήμερα, όμως, εγώ τουλάχιστον θυμάμαι με νοσταλγία εκείνες τις εποχές.
Όχι γιατί ξεχνώ την επί δεκαετίες επίδειξη μεγαλοαστικής αλητείας, εκ μέρους
του εκλιπόντα, στους αγωνιστικούς χώρους. Ούτε γιατί παραβλέπω την παρακαταθήκη
της μαφιόζικης παρέμβασης των επιχειρηματιών στις ανίσχυρες κρατικές δομές
διοίκησης του ελλαδικού ποδοσφαίρου. Ούτε, βέβαια, γιατί δεν συνυπολογίζω την παθογένεια
του φτηνού προτύπου ζωής που αναδείχθηκε μέσα από τον καταγεγραμμένο στους δημοσιογραφικούς
φακούς δημόσιο βίο του «καπετάνιου», με τις διαδοχικές ερωτικές σχέσεις με
νεότερες και τραγελαφικές «στράρλετς». Θυμάμαι με νοσταλγία εκείνες τις εποχές
γιατί, μολονότι είχαν πρωταγωνιστές ανθρώπους σαν τον «καπετάνιο», ήταν κατά
πολύ καλύτερες από αυτές που ακολούθησαν.
Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης ήταν ο κακός της εφηβείας τριών γενιών Ελλήνων. Αλλά στο τέλος έχασε κι εμείς το χαρήκαμε. Αναμφίβολα, μέχρι να το πάθει, μας πρόσφερε στιγμές διασκέδασης. Διασκέδασης, που απέρρεε από την συμπεριφορά του. Μια συμπεριφορά η οποία, μέσα στα πολλά αρνητικά της, απέπνεε κάτι από την παλιά ελληνική κουλτούρα της λαϊκότητας και της καφενειακής μαγκιάς. Ο Γιώργης μπορεί να είχε τα λεφτά για να αγοράσει ένα ολόκληρο κράτος, αλλά συμπεριφερόταν σαν τους τυπικούς μεσήλικες Έλληνες των παλιών καφενείων.
Ο «καπετάνιος» ήταν αληταράς, χωρίς
αμφιβολία. Όπως κι εμείς, οι τότε χούλιγκανς, που τον μισούσαμε. Με την διαφορά
ότι εμείς ήμασταν ρομαντικοί, αγνοί οργανωτές της αδιαλλαξίας (όπως έγραφε ένα
οπαδικός ιστότοπος), που αγαπούσαμε αφιλοκερδώς τις ομάδες μας. Ενώ εκείνος κινητήριος
μοχλός μιας κοινωνικής διαφθοράς και θεσμικής παθογένειας. Ήταν η αλητεία του
που τον έκανε να αντιλαμβάνεται τους κώδικες επικοινωνίας του γηπέδου και τον
ενέταξε στον κόσμο μας. Έστω και στον μόνιμο ρόλο του κακού.
Μπαλαντέρ..αλλά στα χέρια ποιου;
Η διαφημιστική εκστρατεία υπέρ του Κασιδιάρη
που πραγματοποιείται από τεράστιας δυναμικής δίκτυα κατά τις τελευταίες ημέρες
κεντρίζει αναμφίβολα το ενδιαφέρον. Ένας στους δυο Έλληνες που θα ανοίξει το
κινητό του τηλέφωνο επισκεπτόμενος την σελίδα του Youtube είναι βέβαιο ότι θα
συναντήσει το πρόσωπο του Κασιδιάρη να κάνει δηλώσεις σε προτεινόμενα videos. Ακόμη περισσότερο, δύο στους τρεις
χρήστες κοινωνικών μέσων δικτύωσης, όπως το facebook, θα βομβαρδιστούν από
διαφημίσεις που προωθούν επικοινωνιακό υλικό του Ηλία. Αν εξαιρέσουμε το
δημοσιογραφικό κατεστημένο (τηλεοπτικό, ραδιοφωνικό και αρθρογραφικό) στο οποίο
δείχνει να μην έχει αποκτήσει ακόμη πρόσβαση (εφόσον πρέπει να παίξει τον ρόλο
του κακού στο πολιτικό σκηνικό της χώρας), όλη η υπόλοιπη επικοινωνιακή
δυναμική που έχει αναπτύξει ο Κασιδιάρης θυμίζει το σύστημα που «μπουστάριζε»
τον Μητσοτάκη στις εκλογές του 2019.
Και, μάλλον, όχι τυχαία. Έχουμε γράψει
παλαιότερα ότι ο Κασιδιάρης φαίνεται να αποτελεί τον εκλεκτό του συστήματος Τραμπ,
προκειμένου να οργανώσει τον μαζικό εκλογικό πυρήνα της alt right στην χώρα μας που θα εκφυλίσει οριστικά
τον εθνικιστικό χώρο σε ουρά της φιλελεύθερης καπιταλιστικής Δεξιάς. Ο
Κασιδιάρης θα εμφανιστεί ως «Πούτιν και Τραμπ της Ελλάδος» για να συγκεντρώσει εκλογικά, σε επίπεδα μαζικής
απήχησης, όσους υιοθετούν θέσεις της εθνικιστικής ιδεολογίας. Μα, «για να το
πετύχει αυτό πρέπει να έχει εκλογικό ρεύμα στην κοινωνία», θα μας πουν κάποιοι.
«Ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού λαού κάτι του βρίσκει που το ελκύει»,
ενδεχομένως να σκεφτούν ορισμένοι άλλοι. «Κουραφέξαλα», απαντάμε εμείς.
Ο Κασιδιάρης είναι πολιτικά ενεργός από το
2019 και μετά. Στήριξε σε διαδοχικές εκλογές δεξιούς
σχηματισμούς της κακιάς ώρας (πχ το κόμμα Εμφιεντζόγλου) με παταγωδώς
αποτυχημένα εκλογικά αποτελέσματα. Προώθησε ακροδεξιούς πολιτικούς σχηματισμούς
«αυτοφοράκηδων», που κατάφεραν να εισέλθουν στο κοινοβούλιο με μικρά ποσοστά, μα
διαλύθηκαν από τους τσάτσους της Δεξιάς στους οποίους τους εμπιστεύτηκε (πχ.
Σπαρτιάτες). Κατέβηκε ως υποψήφιος δήμαρχος Αθηναίων στις προηγούμενες δημοτικές εκλογές
χωρίς να λάβει κάποιο ιδιαιτέρως σημαντικό ποσοστό. Και, ως εκ θαύματος, όταν
πριν λίγο καιρό δήλωσε ότι ο καρνάβαλος που ακούει στο όνομα Ίλον Μασκ είναι
ένας προφήτης του αιώνα μας, άξαφνα όλα άλλαξαν.
.jpg)
Το διαδίκτυο βοά από την πίεση της προώθησης
των videos
του
Κασιδιάρη. Άγνωστοι στον πολιτικό μας χώρο παρουσιαστές τον καλούν για
συνεντεύξεις και τα αποσπάσματα των εκπομπών τους καταγράφουν εκατομμύρια
θεάσεις. Όλοι μιλούν για την νέα του πολιτική εμφάνιση μετά την καταδίκη. Όμως στην πραγματικότητα ήταν συνεχώς παρών και ενεργός πολιτικά, έχοντας καταγράψει διαδοχικές
αποτυχίες (αναμενόμενες σε μεγάλο βαθμό, λόγω του εγκλεισμού). Κυβερνητικά επιτελεία και επικοινωνιακοί μηχανισμοί κομμάτων
εξουσίας συζητούν για την δυνητική «μεγάλη επιστροφή του» και για το πώς θα
επηρεάσει τα εκλογικά αποτελέσματα.
Θα έπρεπε κανείς να διερωτηθεί πώς πετυχαίνει
τέτοια αποδοχή στα συστημικά social
media κάποιος
που εμφανίζεται ως αντισυστημικός. Εμείς προσπαθούμε να πληρώσουμε μια
διαφήμιση προώθησης των άρθρων της Φ.ΛΕ.ΦΑ.ΛΟ. στο facebook και
η απάντηση είναι πάντοτε αρνητική. Οι διαχειριστές του μας
απαντούν ότι το facebook
δεν
προωθεί πολιτικές που μπορεί να πυροδοτήσουν το μίσος κλπ. Αρνούνται να δεχτούν
χρήματα και πληρωμές οι άνθρωποι που ζουν με αυτού του περιεχομένου το εμπόριο,
αρκεί να μην αποκτήσει διαφημιστική ώθηση η σελίδα μιας οργάνωσης με την όποια
δυναμική και εμβέλεια της Φ.ΛΕ.ΦΑ.ΛΟ. Ωστόσο, την ίδια ώρα, δέχονται να κυκλοφορούν στο μέσο τους μαζικά τα
μηνύματα ενός ανθρώπου που, φαινομενικά τουλάχιστον, ξεκινά από το ίδιο πολιτικό
περιβάλλον με εμάς, είναι πανελληνίως γνωστός (άρα, υποτίθεται και πιο επικίνδυνος)
κι έχει καταδικαστεί και φυλακιστεί για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση
(προφανώς εντελώς άδικα μα, για το θέμα που αναλύουμε, τούτο δεν έχει σημασία). Οξύμωρο δεν ακούγεται;
Ο πρώην αρχηγός του Κασιδιάρη και της ΧΑ δήλωσε
πρόσφατα ότι την ημέρα που καταδικάστηκαν τα μέλη του εν λόγω κόμματος είδαν
άμεσα και τους λογαριασμούς τους στα social media να απενεργοποιούνται. Με εξαίρεση
εκείνους του Κασιδιάρη, που παρέμειναν ενεργοί και του πρόσφεραν την δυνατότητα
να κρατά επαφή με το εκλογικό του κοινό. Πολύ παράξενα πράγματα φαίνεται ότι
συμβαίνουν. Όπως και να έχει, ακόμη κι αν ισχύον αυτά, ο Κασιδιάρης όλα αυτά τα χρόνια ήταν πολιτικά ενεργός, χωρίς να έχει δείξει κάποια ιδιαίτερη
εκλογική δυναμική πέρα από την αναμενόμενη. Ωστόσο, μετά την επιστροφή του Τραμπ
στον Λευκό Οίκο και τις δηλώσεις Κασιδιάρη υπέρ του Μασκ, όλα δείχνουν να έχουν
αλλάξει.
Υπό αυτές τις συνθήκες ορισμένοι επιχειρούν
να εικάσουν τι μέλλει γενέσθαι. Ο Μιχαλολιάκος και διάφοροι άλλοι στον χώρο
έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι ο Κασιδιάρης μπορεί να βρίσκεται σε μια αφανή,
προς το παρόν, επικοινωνία με τον Αντώνη Σαμαρά. Δεν ξέρουμε αν ισχύει κάτι τέτοιο. Πιθανότατα όχι. Τουναντίον, εκείνο που μπορούμε να υποθέσουμε με κάποια ασφάλεια είναι ότι
μια επιστροφή του Κασιδιάρη και με την βούλα των δικαστηρίων, υπό συγκεκριμένες
προϋποθέσεις, μπορεί να ευνοήσει τον Μητσοτάκη.
Αυτή την περίοδο ο Μητσοτάκης βρίσκεται υπό
τον διαρκή εκβιασμό και την πίεση που του ασκεί ο Σαμαράς. Με την Νέα Δημοκρατία να
κυμαίνεται γύρω στο 25% στις δημοσκοπήσεις, ο κύριος στόχος του Μητσοτάκη είναι
να πιάσει στις εκλογές το 30%. Πριν λίγο καιρό είχε αφήσει να εννοηθεί ότι σε
περίπτωση που το εκλογικό ποσοστό είναι κάτω του 27% θα παραιτηθεί από πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας. Όπως μπορεί να καταλάβει κάθε αναγνώστης, αν ο
Σαμαράς τελικά ιδρύσει κόμμα το οποίο θα εισέλθει στην μάχη των ερχόμενων εθνικών εκλογών το
ποσοστό που θα λάβει θα προέρχεται, σχεδόν εξολοκλήρου, από την Νέα Δημοκρατία. Τότε ο
Μητσοτάκης θα είναι σίγουρα κάτω από το 30% -ενδεχομένως πολύ κάτω.
Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να αντιπαραβάλει ο
Μητσοτάκης μέσα από τους μηχανισμούς της Νέας Δημοκρατίας, σε μια τέτοια περίπτωση,
απέναντι στον Σαμαρά; Σχεδόν τίποτα. Μετά από οκτώ χρόνια γεμάτα σκάνδαλα,
εγκλήματα και νεοφιλελεύθερη αθλιότητα στην εξουσία, οι άλλοτε πανίσχυροι κομματικοί
μηχανισμοί της Νέας Δημοκρατίας του Μητσοτάκη έχουν υποστεί εμφανή καταπόνηση.
Δεν είναι διαλυμένοι αλλά δεν είναι και σε καλή κατάσταση. Οι καρνάβαλοι της
Δεξιάς τύπου Βορίδη, Πλεύρη και Γεωργιάδη, είναι δύσκολο πια να συγκρατήσουν
τις ροές απογοητευμένων ψηφοφόρων προς τα δεξιά. Ακόμη και μια επικοινωνιακή
αναζωπύρωση της παλιάς στρατηγικής του συνθήματος «προδότη Σαμαρά» θα φανεί παρωχημένη
και δεν θα δουλέψει όπως το 1993 (οι συνθήκες είναι σήμερα διαφορετικές). Στην
πραγματικότητα ο Μητσοτάκης δεν έχει τρόπο με τους μηχανισμούς της Νέας
Δημοκρατίας να εμποδίσει τον Σαμαρά να του κλέψει έστω ένα 3 με 5% ή κάτι
παραπάνω. Και το πρόβλημα για τον Μητσοτάκη είναι ότι ακόμη και αν η διαρροή
ψήφων προς τον Σαμαρά περιοριστεί στο ελάχιστο 3%, αυτό το ποσοστό μπορεί να
αποβεί μοιραίο για το πολιτικό του μέλλον.
Ποια είναι η μοναδική ζημιά που μπορεί να κάνει ο Μητσοτάκης στον Σαμαρά; Να τον περιορίσει εκλογικά σε χαμηλά ή και εξευτελιστικά ποσοστά. Μπορεί να πετύχει κάτι τέτοιο ο ίδιος ο Μητσοτάκης εναντίον του Σαμαρά με την Νέα Δημοκρατία; Όπως προαναφέρθηκε, όχι. Μπορεί, όμως, να το κάνει το κόμμα του Κασιδιάρη.
Αν ο Κασιδιάρης ξεπεράσει την όποια δικαστική εμπλοκή και λάβει μέρος με κάποιο κομματικό σχήμα στην εκλογική μάχη, ασφαλώς, θα απευθυνθεί -ανάμεσα στις άλλες- και σε μερίδες ψηφοφόρων τις οποίες θα διεκδικήσει και ο Σαμαράς. Ένα άνετο προβάδισμα του
κόμματος Κασιδιάρη επί του κόμματος Σαμαρά, θα αποτελέσει μια (ακόμη) εκλογική
γελοιοποίηση του πρώην πρωθυπουργού. Σαφώς, κάτι τέτοιο θα ευνοούσε τον
Μητσοτάκη ο οποίος θα προτιμούσε οι εκλογικές ροές της Νέας Δημοκρατίας να
καταλήξουν μακριά από το κόμμα του Σαμαρά. Πολύ περισσότερο αν και οι ΗΠΑ με το
Ισραήλ συμφωνούν με την κατασκευή μιας κομματικής alt right πατσαβούρας,
που δεν θα επιτρέπει την ανάπτυξη αυθεντικού εθνικιστικού κινήματος.
Αυτή η εκδοχή γίνεται πιο πιθανή αν
αναλογιστούμε ότι στις εκλογές του 2023 η Νέα Δημοκρατία, ως κυβερνών κόμμα, και
το ΠΑΣΟΚ, ως κόμμα της αντιπολίτευσης, είχαν καταθέσει υπομνήματα στο Α1 Τμήμα
του Αρείου Πάγου κατά της συμμετοχής του Ηλία Κασιδιάρη και των σχηματισμών του.
Για τις εκλογές της 21ης Μαΐου 2023 η Νέα Δημοκρατία κατέθεσε πολυσέλιδο
υπόμνημα τεκμηρίωσης τριάντα τριών σελίδων, συνοδευόμενο από υλικό τριακοσίων
σελίδων και ψηφιακούς δίσκους, κατά της ανακήρυξης του «Εθνικού Κόμματος -
Έλληνες». Για τις εκλογές της 25ης Ιουνίου 2023 κατέθεσε εκ νέου υπόμνημα,
υπογεγραμμένο από τον πρόεδρό της Κυριάκο Μητσοτάκη, αυτή την φορά κατά της
ανακήρυξης του «Συνασπισμού Ανεξαρτήτων Υποψηφίων» με τον οποίο επιχείρησε να
πολιτευτεί ο Κασιδιάρης. Θα πράξει, άραγε, κάτι τέτοιο και προσεχώς; Και αν
ναι, γιατί δεν το έχει πράξει ακόμη αφού ο Ηλίας Κασιδιάρης έχει ήδη δηλώσει
ότι θα είναι, ουσιαστικά, ηγέτης κόμματος στις επόμενες εθνικές εκλογές; Τι
περιμένει;
Μήπως η Νέα Δημοκρατία του Μητσοτάκη περιμένει τον Αντώνη
Σαμαρά; Αν ο Σαμαράς δεν μπει τελικά με ένα νέο δικό του κόμμα στην μάχη των ερχόμενων εκλογών, θα
μειωθεί και η χρησιμότητα του Κασιδιάρη στο κυβερνητικό επιτελείο του Μητσοτάκη. Μόνο αν ο
Σαμαράς λάβει μέρος στις εκλογές με δικό του κομματικό σχηματισμό η αλυσίδα
πολιτικών κινήσεων που περιγράψαμε παραπάνω θα έχει νόημα. Για να γίνουμε πιο σαφείς: Εφόσον ο Σαμαράς ιδρύσει κομματικό σχηματισμό με τον οποίο θα είναι υποψήφιος στις ερχόμενες εκλογές, κάτι μας λέει ότι ο Άρειος Πάγος θα δώσει το πράσινο φως στον Κασιδιάρη να εισέλθει κι αυτός στην εκλογική μάχη με τον δικό του κομματικό φορέα. Όπως και να έχει, ο καιρός
γαρ εγγύς. Υγεία να έχουμε και θα δούμε σύντομα τι θα συμβεί. Αν κάποιοι
αφελείς βάλουν την ελλαδική δικαστική εξουσία ως ανεξάρτητο παράγοντα στην όλη
συζήτηση, απλώς θα μας κάνουν να γελάσουμε.
Εικόνα 1: Φρανθίσκο Γκόγια, Φανταστικό όραμα ή Ασμοδαία
Εικόνα 2: Φρανθίσκο Γκόγια, Δυο γέροι τρώνε σούπα
Μπέρδεψε τον Όθωνα με τον Τέλη!!
Πριν λίγες μέρες η πρώην ακαδημαϊκός Λένα
Διβάνη ήταν προσκεκλημένη σε τηλεοπτική εκπομπή του ΣΚΑΙ. Όταν ο παρουσιαστής την
ρώτησε ποιο είναι το μεγαλύτερο «εθνικό μας αυτογκόλ», η καλεσμένη απάντησε «ο πόλεμος
του 1897». Πρώην ακαδημαϊκός που δίδασκε το μάθημα της ιστορίας είναι, όπως αναμενόταν,
προχώρησε σε ανάλυση του σκεπτικού της. Και κάπου εκεί άρχισε το
καλαμπούρι.
Η ομιλούσα χρέωσε το 1897 στον βασιλιά Όθωνα!!
Δήλωσε, μάλιστα, ότι ως λαϊκιστής που ήταν ο Όθωνας ήθελε να τον αγαπά ο λαός
και για να το πετύχει αυτό καλλιέργησε φρούδες ελπίδες απελευθέρωσης ελληνικών
εδαφών κι έριξε την Ελλάδα άκριτα σε έναν πόλεμο από τον οποίο βγήκε χαμένη. Ανάμεσα
σε αυτό το «εμπεριστατωμένο» συμπέρασμα δεν παρέλειψε να σχολιάσει, με ύφος
ορθολογικής και φιλελεύθερης ευρωπαϊστριας, ότι ο λαός πρέπει να φοβάται
πολιτικούς που θέλουν να τους αγαπά.
Παρακολουθούμε ξανά και ξανά το σχετικό video και αμφιταλαντευόμαστε για το αν πρέπει να
πέσουμε απ' την καρέκλα από το πολύ γέλιο ή αν ακούσαμε κάτι λάθος. Δίνουμε
στην καθηγήτρια μερικές ακόμη ευκαιρίες. Ακούμε ξανά τις φράσεις με τις οποίες
απάντησε. Κάποια στιγμή φαίνεται να λέει «ο Όθωνας, ο πρώτος». Σκεπτόμαστε
μήπως έκανε ένα απλό λεκτικό σαρδάμ και εννοούσε τον Γεώργιο Α. Τον βασιλιά,
δηλαδή, που ήταν όντως στον θρόνο όταν έγινε ο πόλεμος του 1897 και έχει νόημα
να τον αποκαλέσει κανείς «πρώτο», καθώς στην δυναστεία των Γκλίξμπουργκ ακολούθησε
κι άλλος συνονόματός του που στέφτηκε βασιλιάς των Ελλήνων. Σε αντίθεση με τον
Όθωνα, που ήταν ο μοναδικός του οίκου των Βίττελσμπαχ ο οποίος βασίλεψε στην
Ελλάδα και δεν έχει νόημα να τον αποκαλέσει κανείς «πρώτο».
Όμως, φαίνεται δύσκολο να ισχύει κάτι τέτοιο.
Γιατί ο Γεώργιος Α είχε ήδη αποδεχτεί σιωπηρά την μείωση εύρους των πολιτικών
παρεμβάσεων του παλατιού κατά την περίοδο που ξέσπασε ο πόλεμος του 1897. Καθώς,
επίσης, και γιατί η περιγραφή της Διβάνη που ακολούθησε –περί λαϊκιστή, αφελούς
και πολεμοκάπηλου ηγέτη- δεν σχετίζεται με τον Γεώργιο και αποδίδεται συνήθως
είτε στον Όθωνα (σκοπίμως και μάλλον λανθασμένα) είτε στον Θεόδωρο Δηλιγιάννη,
τον πρωθυπουργό που οδήγησε την χώρα στον πόλεμο του 1897. Κοντολογίς, όσες
φορές κι αν παρακολουθήσουμε το συγκεκριμένο video φαίνεται να αποδεικνύει ότι μια
δημοφιλής καθηγήτρια ιστορίας και συγγραφέας δεκάδων ιστορικών μονογραφιών και
βιβλίων, που έχουν κυκλοφορήσει από πανίσχυρους εκδοτικούς ομίλους, αδυνατεί να διακρίνει τον Κριμαϊκό Πόλεμο των ετών 1853–1856 από τον (ατυχή) πόλεμο του 1897, την φουστανέλα από το τέλος του αιώνα, τον Όθωνα από τον Δηλιγιάννη ή τον Τέλη.
Και δεν είναι μόνο αυτό. Το όλο ύφος, η χρήση
φράσεων του τύπου «ήταν γιούχου και ψιλοχαζός ως ηγέτης», η γλώσσα του σώματος, είπαν πολλά περισσότερα.
Τα συμφωνημένα υπονοούμενα ως κώδικας συλλογικής μνήμης αποτελούν τον καλύτερο
κριτή για τέτοιες περιπτώσεις. Αρκεί, ασφαλώς, να είναι ακόμη ενεργά ως φίλτρα
αντίληψης της πραγματικότητας σε όσους ζωντανούς παραμένουν Έλληνες. Γιατί στους
μεταμοντέρνους και στους φιλελεύθερους εκσυγχρονιστές μάλλον δεν λένε κάτι. Λένε,
πάντως, σε εμάς. Για τα χάλια της σύγχρονης Ελλάδας. Για την τραγελαφική
κατάντια των «ανθρώπων της διανόησης» στο παγκοσμιοποιημένο δυστοπικό μας παρόν.
Βέβαια, η όλη κωμωδία δεν σταμάτησε εκεί. Δεν
θα μπορούσε να αποτελέσει καλύτερο συνοδοιπόρο της ευρωπαϊστικής life style παρωδίας
κανείς άλλος πέρα από τον εξίσου κωμικοτραγικό πολιτικό μας χώρο. Οι περσόνες της
άκρας Δεξιάς, που τσαλαπατούν με λασπωμένα μυαλά τον ελλαδικό εθνικιστικό
χώρο, έσπευσαν να διεκδικήσουν τον ρόλο του γελωτοποιού της βασίλισσας.
Εκμεταλλευόμενοι την έλλειψη γνώσεων της ομιλήτριας (σε αυτό το θέμα
τουλάχιστον), οι καρνάβαλοι του χώρου σχολίασαν ότι είναι κομμουνίστρια και πώς
ο ακαδημαϊκός κόσμος έχει καταρρεύσει επειδή υιοθέτησε μαρξιστικές ιδέες.
Μπορεί σε κάποιον βαθμό να συμβαίνει αυτό –σήμερα πολύ λιγότερο απ’ ότι μέχρι
πριν την επιβολή των μνημονίων- όμως δεν αφορά την Διβάνη.
Τουναντίον, η Διβάνη παραιτήθηκε από την
ακαδημαϊκή της θέση επειδή διάβασε «συνθήματα μίσους» γραμμένα από αναρχικούς
και κομμουνιστές φοιτητές στους τοίχους της νομικής Αθηνών. Δεν μάθαμε ποτέ τι
έλεγαν αυτά τα συνθήματα αλλά για να τα περιγράψει ως συνθήματα μίσους η Διβάνη,
μπορούμε να υποθέσουμε το περιεχόμενό τους. Κοντολογίς, η Διβάνη παραιτήθηκε από καθηγήτρια πανεπιστημίου επειδή κομμουνιστές και αναρχικοί απείλησαν με γραπτά συνθήματα τους ομοϊδεάτες της φιλελεύθερους (ενδεχομένως κι εμάς τους εθνικιστές αλλά κανείς δεν ενδιαφέρεται για την δική μας σωματική ακεραιότητα). Αυτή, λοιπόν, την καθηγήτρια οι φωστήρες του πολιτικού μας χώρου την παρουσιάζουν ως κομμουνίστρια ή ως επιλογή ενός κομμουνιστικού ακαδημαϊκού κατεστημένου. Επιπλέον, μια ματιά
στο βιογραφικό της είναι αρκετή για να διαπιστώσει κανείς ότι ως ερευνήτρια
έχει συνεργαστεί με διεθνείς φορείς φιλελεύθερου προσανατολισμού. Ανάμεσα στα άλλα είχε υπάρξει μελετήτρια
επισκέπτρια στο Βασιλικό Κολλέγιο (τύφλα να έχει ο Τέλης!!) του Λονδίνου και στην βιβλιοθήκη του ΟΗΕ. Είναι
κάπως δύσκολο να ταιριάξουν όλα αυτά με την κομμουνιστική πολιτική τοποθέτηση.
Προφανώς, θα σκεφτεί κανείς. Όμως, στην
ακροδεξιά πολυκατοικία που έχει χτιστεί αυθαίρετα πάνω στο οικόπεδο της ιδεολογίας
του εθνικισμού, αυτονόητα δεν υπάρχουν. Όταν η Διβάνη έκανε το κωμικό αυτό
λάθος στην εκπομπή που εμφανίστηκε, οι διάφοροι Τέληδες και λοιποί γκροτέσκοι
τύποι του χώρου έσπευσαν να αποδώσουν την έλλειψη γνώσεων στην υποτιθέμενη
κομμουνιστική της ιδεολογία και στο κομμουνιστικό κατεστημένο της ακαδημαϊκής
κοινότητας. Είτε γιατί είναι μισθωμένοι από παρακρατικούς κύκλους, προκειμένου
να εκφυλίζουν τον εθνικιστικό χώρο σε γελοία άκρα Δεξιά, είτε γιατί όντως έχουν
ακόμη μεγαλύτερη άγνοια για την ιστορία των πολιτικών μας ιδεών απ’ όση έχει η
Διβάνη για το ιστορικό υπόβαθρο του 1897, αυτοί οι τύποι συνεχίζουν να
υιοθετούν τα επιχειρήματα και το γλωσσικό ύφος του Στέλιου Παττακού.
Οι καραγκιόζηδες της ακροδεξιάς παρουσιάζουν τον κάθε διεθνιστή, τον κάθε προοδευτικό, τον κάθε φιλελεύθερο μενουμευρωπαίο, ως «κομμουνιστή». Αποδίδουν στο, σχεδόν νεκρό κι ελάχιστα επικίνδυνο για την πατρίδα σήμερα, κομμουνιστικό κίνημα τις πολιτικές που αποφασίζουν και εφαρμόζουν τα κέντρα του φιλελεύθερου καπιταλισμού και του διεθνούς κεφαλαίου. Προφανώς, τρέμουν στην ιδέα να παραδεχτούν ότι σήμερα (όπως και πάντοτε) ο μεγάλος εχθρός της πατρίδας (αλλά και της ποιότητας του ανθρωπισμού) είναι ο εξουσιαστικός φιλελευθερισμός του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Οι καραγκιόζηδες της ακροδεξιάς αποπροσανατολίζουν την αντιπολιτευτική μας κριτική, γελοιοποιούν τις ιδέες μας και μετατρέπουν τον πολιτικό μας χώρο σε ουρά της Δεξιάς, σε πέμπτη φάλαγγα της αστικής νομενκλατούρας, σε θεματοφύλακα των δυνάμεων που προσχεδιάζουν την εθνική μας παρακμή.
Ποιος σοβαρός άνθρωπος θα μας λάβει υπόψη όσο
εμφανίζονται ως εκφραστές των ιδεών μας αυτοί οι καρνάβαλοι; Σε ποιου νέου την
ψυχή θα μιλήσει η γλώσσα του Στέλιου Παττακού, πέρα από τους βλάκες και τους κάγκουρες;
Κάποτε πρέπει να πετάξουμε με κλωτσιές τους καραγκιόζηδες από τον πολιτικό μας χώρο.
Για να τον σώσουμε από την γελοιοποίηση. Για να τον κρατήσουμε αυθεντικό και
ταυτόχρονα ενάντιο τόσο σε αριστερούς και κομμουνιστές από την μια όσο και σε
φιλελεύθερους και δεξιούς από την άλλη.
Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο των εκδόσεων Κλέος
Othmar Spann Πολιτικός Ρομαντισμός και
Οικονομική Φιλοσοφία
Ο Οθμάρ Σπαν (1878-1950) υπήρξε μια από τις πλέον
εμβληματικές προσωπικότητες του διανοητικού κινήματος της Συντηρητικής
Επανάστασης. Η Συντηρητική Επανάσταση ήταν ένα διανοητικό και πολιτικό κίνημα
που είχε ως επίκεντρο, κατά κύριο λόγο, πανεπιστημιακούς και λογοτεχνικούς
κύκλους της Γερμανίας από το 1918 μέχρι το 1933.[1]
Αποτέλεσε μια απόπειρα να συνδεθεί ο παλαιότερος γερμανικός ρομαντικός και
αντιδιαφωτιστικός εθνικισμός με την σύγχρονη εποχή. Όπως γράφει ο Jeffrey Herf, οι
συντηρητικοί επαναστάτες μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο,
«ήταν
δριμείς πολέμιοι της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, την οποία ταύτιζαν με τον χαμένο
πόλεμο, τις Βερσαλλίες, τον πληθωρισμό του 1923, τους Εβραίους, τη μαζική
κοσμοπολιτική κουλτούρα και τον πολιτικό φιλελευθερισμό. Προσδοκούσαν ένα νέο
Ράιχ με τεράστια δύναμη και ενότητα, απέρριπταν την άποψη πως η πολιτική πράξη έπρεπε
να καθοδηγείται από ορθολογικά κριτήρια, και εξιδανίκευαν την βία για την βία.
Καταγγέλανε αυτό που θεωρούσαν ως πλήξη και αυταρέσκεια της αστικής ζωής και
αναζητούσαν την ανανέωση σε μια ενεργοποιό
«βαρβαρότητα».[2]
Η περίπτωση της Συντηρητικής Επανάστασης είχε κάτι
καινοτόμο για τις αντιδιαφωτιστικές πολιτικές ιδέες και πρωτότυπο για την εποχή
της. Μέχρι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο οι εθνικιστές διανοητές και πολιτικοί που
αντλούσαν ιδέες από την πολιτική θεωρία του αντιδιαφωτιστικού Ρομαντισμού, λόγω
του εγγενούς αντι-ορθολογισμού τους, κατέληγαν σε αντιτεχνοκρατικές
ιδεαλιστικές πολιτικές προσεγγίσεις. Ωστόσο, αυτή η πολιτική στάση οδηγούσε σε
μια αντίφαση μετά την εμπειρία του πρώτου μεγάλου πολέμου. Οι εθνικοί στρατοί
είχαν βιομηχανοποιηθεί. Η ενσωμάτωση της τεχνολογικής αιχμής στην στρατιωτική
οργάνωση ήταν κάτι απαραίτητο για τα κράτη των αρχών του 20ου αιώνα.
Αν ένα κράτος ήθελε να υπερασπιστεί αποτελεσματικά την εθνική του ανεξαρτησία ή
αν ένα έθνος ήθελε να την αποκτήσει όφειλε να οργανώσει τον στρατό του
βασιζόμενο στις τεχνολογικές εξελίξεις. Οι συντηρητικοί επαναστάτες προχώρησαν
σε μια τομή πάνω σε αυτό το ερωτηματικό. Μολονότι ορισμένοι εξ αυτών παρέμειναν
προσηλωμένοι στις παραδοσιακές ρομαντικές και νεορομαντικές αντιτεχνοκρατικές
τους θέσεις, άλλοι προχώρησαν σε μια ανανέωση της εθνικιστικής θεωρίας με έναν
πολύ ιδιαίτερο τρόπο, αποσπώντας την τεχνολογία από την μέχρι τότε
ορθολογιστική και προοδευτική της ανάγνωση και ενσωματώνοντάς την, μέσα από
περίπλοκα νεορομαντικά ιδεολογικά σχήματα και μεθοδολογικά εργαλεία ανάλυσης,
στην ανορθολογική ρομαντική εθνικιστική θεωρία. Έτσι, διαμορφώθηκε εντός της
Συντηρητικής Επανάστασης η τάση του «αντιδραστικού μοντερνισμού». «Ο πόλεμος
υπήρξε μια καμπή για τον ρομαντικό αντικαπιταλισμό. Ήταν μετά τον πόλεμο που οι
συντηρητικοί επαναστάτες συνέδεσαν τον ανορθολογισμό, τη διαμαρτυρία ενάντια
στο Διαφωτισμό και μια ρομαντική λατρεία για τη βία, με τη λατρεία της
τεχνολογίας».[3]
Ο Σπαν, ωστόσο, ήταν ένας από τους συντηρητικούς
επαναστάτες που κατάφερε να διατηρήσει στην ανάλυσή του σχεδόν ακέραιη την
παλιά ρομαντική θεωρία με τις καταβολές στην μεσαιωνική societas civilis,
πετυχαίνοντας μάλιστα να την κάνει επίκαιρη στην εποχή του χωρίς να καταφύγει
σε πολλές «αντιδραστικά μοντερνιστικές» συνταγές. Θα μπορούσαμε να τον
χαρακτηρίσουμε ως έναν από τους πλέον συντηρητικούς εκ των συντηρητικών
επαναστατών.
Πέρα από τα ακαδημαϊκά του καθήκοντα ο Σπαν φρόντισε
να εισέλθει ενεργά στον στίβο της διανοητικές διαπάλης, επαναφέροντας τις
παραδοσιοκρατικές και εθνικιστικές αρχές της ιδεολογίας του αντιδιαφωτιστικού
πολιτικού Ρομαντισμού, μέσα από μια δική του ανανεωμένη εκδοχή, στο
δημοσιολογικό προσκήνιο. Απώτερος στόχος του ήταν να συγκρουστεί από την μια με
τους θιασώτες της πολιτικής φιλοσοφίας του φιλελεύθερου καπιταλισμού και από
την άλλη με τους υποστηρικτές των μαρξιστικών ιδεών, προκειμένου να ορθώσει ένα
ιδεολογικά ρομαντικό αντίβαρο απέναντι στο φιλελεύθερο και μαρξιστικό
διεθνιστικό δίπολο των ισχυρών προοδευτικών διανοητικών τάσεων εκείνης της
περιόδου.
Όπως και οι περισσότεροι συντηρητικοί επαναστάτες, ο Σπαν προερχόταν από τα μεσαία κοινωνικά στρώματα. Ήταν εκείνα τα στρώματα που η ανάλυση των φιλελεύθερων και των μαρξιστών πολιτικών και διανοητών περιέγραφε, κάποιες φορές, υποτιμητικά με τον όρο «ανθρωπάκοι». Οι «ανθρωπάκοι» της φιλελευθερομαρξιστικής ανάλυσης ήταν ανήσυχοι για αυτό που αντιλαμβάνονταν ως διασάλευση του γερμανικού κοινωνικού ιστού λόγω της επέλασης των ιδεών του προοδευτικού εκσυγχρονισμού και της ταξικής αντιπαλότητας. Το υλιστικά διεθνιστικό, άψυχο, μεγάλο κεφάλαιο από την μια και η οργανωμένη εργατική τάξη κάτω από τα λάβαρα του διεθνιστικού μαρξισμού από την άλλη, αποτελούσαν δυο πτυχές του ίδιου νομίσματος για τους συντηρητικούς επαναστάτες της μεσαίας τάξης. Για να αντιμετωπίσουν αυτή την διττή απειλή οι συντηρητικοί επαναστάτες επικαλέστηκαν το έθνος ως μια δύναμη ενότητας.
Οι διανοητές που επηρέασαν τον Σπαν ήταν πολλοί. Ο
Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, ο Θωμάς Ακινάτης. Κύριες επιρροές του ήταν οι Γερμανοί
ρομαντικοί. Ο Φίχτε, ο Φραντς φον Μπάαντερ, ο Σλάιερμαχερ και, κυρίως, ο Άνταμ
Μύλλερ. Επίσης, σημαντική επιρροή για τον Σπαν ήταν ο τσεχικός μεταρρυθμιστικός
Καθολικισμός. Ο κύριος προσανατολισμός της πολιτικής σκέψης του Σπαν ήταν προς
την ιδέα της κορπορατιστικής κοινωνικής οργάνωσης. Όπως έγραψε ο Τόμας Ρίχα στο
άρθρο «Η Θεωρία του Καθολικά Όλιστικού του Σπαν – Το Θεμέλιο της Νεορομαντικής
Θεωρίας του Κορπορατιστικού Κράτους»,
«Ο
κορπορατισμός, θεμελιωμένος στον κοινωνικό ιδεαλισμό, λειτούργησε ως το όπλο
του αυστρο-γερμανικού συντηρητισμού στον αγώνα του ενάντια στον ατομικισμό και
τον υλισμό της καπιταλιστικής κοινωνίας, καθώς και ενάντια στον μαρξιστικό
σοσιαλισμό. Αντικατόπτριζε την αναζήτηση μιας κοινωνικής θεωρίας που θα
μπορούσε να αποτελέσει μια βιώσιμη εναλλακτική – έναν τρίτο δρόμο – ανάμεσα
στον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό. […]
Η
θεωρία του συντεχνιακού (κορπορατιστικού) κράτους δεν διατυπώθηκε πουθενά τόσο
ολοκληρωμένα όσο στο πλαίσιο της θεωρίας του Καθολικού Όλου (Universalismus)
-ενός ευρύτατου γνωσιακού συστήματος, στο οποίο, όλα τα μέρη της ανθρώπινης
ζωής συνδέονται οργανικά με το Όλον».[4]
Ο Σπαν ονόμασε
την θεωρία του «νεορομαντική θεωρία του Καθολικά Όλιστικού» ή «Καθολικού Όλου».[5]
Είναι μια θεωρία που έχει τις ρίζες της στον Ρομαντισμό και η οποία αποτέλεσε το επίκεντρο της φιλοσοφικής σκέψης
του Σπαν. Σύμφωνα με αυτήν ο κόσμος είναι ένα πεδίο πνευματικών δεσμών. Οι
πνευματικοί δεσμοί του κόσμου υφίστανται μεταξύ των ανθρώπων αλλά ταυτόχρονα
είναι υπερατομικοί. Ο άνθρωπος δεν αντλεί την ουσία του από την ατομικότητά του
αλλά από την προσωπική διάδραση με άλλους ανθρώπους υπό την επιρροή αυτών των
κοσμικών δεσμών. Για να διατηρήσει την πνευματική του υπόσταση ο άνθρωπος
πρέπει να βρεθεί σε πολυσχιδή κοινωνία με άλλους ανθρώπους. «Η ψυχική και πνευματική ζωή γεννιέται και
αναπτύσσεται μέσα από την αμοιβαιότητα με έναν άλλο νου […] Οι άνθρωποι δεν
είναι ανεξάρτητες, αυτάρκεις, μηχανιστικές οντότητες, διότι η ζωτική ενέργεια
της ύπαρξής τους εδράζεται στη πνευματική τους συνάφεια μέσα στο Όλον, στο
καθολικό, στο σύνολο της ύπαρξης».[6]
Στην πολιτική σκέψη του Σπαν το έθνος
αντιστοιχήθηκε με το κοινωνικό όλον. Ο Σπαν ήταν εθνικιστής και πίστευε στην
ένωση όλων των Γερμανών σε ένα ενιαίο κράτος.
«Επιπλέον, θεωρώντας ότι το γερμανικό έθνος
ήταν πνευματικά ανώτερο των άλλων εθνών — μια αντίληψη που μπορεί να θεωρηθεί
το ατυχές αποτέλεσμα προσωπικής μεροληψίας — πίστευε ότι οι Γερμανοί είχαν
καθήκον να ηγηθούν της Ευρώπης στην έξοδο από την κρίση της φιλελεύθερης
νεωτερικότητας και να την οδηγήσουν σε μια υγιέστερη οργάνωση, παρόμοια με την
οργάνωση που επικρατούσε στον Μεσαίωνα».[7]
Κατά τον Σπαν η κρίση του γερμανικού κόσμου που
επακολούθησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο οφειλόταν στο γεγονός ότι η Γερμανία
ήταν θύμα των καπιταλιστικών δυνάμεων της Δύσης, αρχικά στο στρατιωτικό πεδίο
και μετέπειτα στο εσωτερικό της, μέσω της επιβολής της Συνθήκης των Βερσαλλιών στο διεθνές
περιβάλλον και των φιλελεύθερων δημοκρατικών θεσμών στο εσωτερικό της
γερμανικής κοινωνίας. Για τον Σπαν η αστική δημοκρατία ήταν ένα ατομικιστικό
πολιτικό και οικονομικό σύστημα ξένο προς την γερμανική ιστορία, που
αποδυνάμωνε το εθνικό πνεύμα εξίσου με τον μαρξιστικό διεθνισμό.
Δεν θα επεκταθώ σε αυτό το εισαγωγικό κείμενο
αναλύοντας περαιτέρω την πολιτική σκέψη του Σπαν. Αυτό ενδέχεται να γίνει σε
μελλοντική έκδοση που θα αφορά κάποιο φιλοσοφικό έργο του. Αυτό το βιβλίο,
όμως, αφορά τον Σπαν ως καθηγητή. Οι εκδόσεις Κλέος, συνεχίζοντας να
παρουσιάζουν στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό έργα της ρομαντικής διανόησης,
επέλεξαν να σταθούν στο πρώτο σημαντικό ακαδημαϊκό έργο του Σπαν το οποίο
έγραψε το 1912 και ανατυπώθηκε γύρω στις είκοσι φορές μέχρι το 1930! Πρόκειται
για το Τύποι Οικονομικής Θεωρίας.
Επειδή το έργο αυτό είναι ογκώδες, εγκυκλοπαιδικό και αφορά συνολικά την
οικονομική σκέψη όλων των ιδεολογικών και πολιτικών χώρων, προκειμένου να
επικεντρωθούμε στο σημείο που αφορά τα ενδιαφέροντά μας και για να
παρουσιάσουμε ένα ευσύνοπτο κείμενο, επιλέξαμε να κυκλοφορήσουμε στην ελληνική
γλώσσα το κεφάλαιο στο οποίο Σπαν αναλύει συνοπτικά αλλά διεισδυτικά την
αγαπημένη του οικονομική σκέψη του αντιδιαφωτιστικού πολιτικού Ρομαντισμού,
καθώς και συναφείς με αυτήν γερμανικές οικονομικές θεωρίες.
Ο Σπαν παρουσιάζει την ρομαντική οικονομική θεωρία και εντοπίζει με ευστοχία την αντικαπιταλιστική υπόσταση της ιδεολογίας του αντιδιαφωτιστικού πολιτικού Ρομαντισμού σε γραπτά όχι ιδιαιτέρως γνωστών στην Ελλάδα διανοητών, όπως ο Άνταμ Μύλλερ. Θέλοντας να συμβάλουμε στην εμβάθυνση της γνώσης των ρομαντικών πολιτικών ιδεών και να εμπλουτίσουμε την ελληνική βιβλιογραφία με τέτοιες εκδόσεις, επιφυλασσόμαστε για μια μελλοντική έκδοση έργου της πολιτικής φιλοσοφίας του Σπαν. Προς το παρόν, παίρνουμε μια γεύση των ακαδημαϊκών του γνώσεων μαθαίνοντας από αυτόν την οικονομική πτυχή της ρομαντικής πολιτικής σκέψης.
Μπορείτε να προμηθευτείτε το νέο βιβλίο των εκδόσεων
Κλέος στα παρακάτω βιβλιοπωλεία
Αθήνα
Πρωτοπορία, Γραβιάς 3-5 πλατεία Κάνιγγος
Πολιτεία, Ασκληπιού 1-3
Θεσσαλονίκη
Πρωτοπορία, Λ. Νίκης 3, παραλία Θεσσαλονίκης
Πάτρα
Πρωτοπορία, Γεροκωστοπούλου 31-33
[1] Ο Φριτζ Στερν εντόπισε τον πρώτο συγγραφέα που υιοθέτησε τον όρο «Συντηρητική Επανάσταση». Ήταν ένας από τους υποστηρικτές της. Ο Αυστριακός ποιητής Ούγκο φον Χόφμανσταλ, ο οποίος χρησιμοποίησε τον όρο για να προσδιορίσει το συγκεκριμένο διανοητικό κίνημα κατά το έτος 1927 στο «Das Schriftum als Geistiger Raum der Nation». Fritz Stern, The Politics of Cultural Despair: A Study in the Rise of German Ideology, University of California Press, Berkeley, Los Angeles, London 1961, σελ. xv [2] Jeffrey Herf, Αντιδραστικός Μοντερνισμός. Τεχνολογία, κουλτούρα και πολιτική στη Βαϊμάρη και το Γ Ράιχ, μτφ, Παρασκευάς Ματάλας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2012, σελ. 25. [3] Ο.π., σελ.28. [4] TOMAS J.F. RlHA, «Spann’s Universalism - The Foundation of the Neoromantic Theory of Corporative State», σελ. 255, διαθέσιμο στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://ekladata.com/iHIAq0zoO6CNGRv1EdoBr9uDxrc/riha2008.pdf [5] Ο.π. [6] Ο.π. σελ. 256. [7] Ο.π.
Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο των εκδόσεων Κλέος
Κάρολος Μπωντλαίρ- Sun Knight- Σταμάτης Μαμούτος: Η Ηθική του Παιχνιδιού ενάντια στον κόσμο της νεωτερικότητας
Το νέο βιβλίο των εκδόσεών μας μόλις κυκλοφόρησε. Και
είναι δύσκολο να το κατατάξει κανείς στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Ξεκινά με μια
σύνοψη των πολιτικών κι αισθητικών αντιλήψεων του Μπωντλαίρ. Ο Μπωντλαίρ ήταν
ένας αντιδιαφωτιστής ρομαντικός λογοτέχνης και κριτικός τέχνης, που συνήθως
επικαλούνται κινήματα και πολιτικοί χώροι με τους οποίους τον χώριζε ιδεολογική
άβυσσος. Το εισαγωγικό σημείωμα, έχοντας ως επίκεντρο την ιδέα του Μπωντλαίρ
για την σημασία της αέναης παιδικότητας και της φαντασίας στην ρομαντική οπτική
επί των πραγμάτων, αποτελεί μια απόπειρα να θυμηθούμε ποιες ήταν οι κεντρικές
ιδέες της πολιτικής σκέψης και της αισθητικής του Γάλλου λογοτέχνη, ώστε να
επαναξιολογηθεί ως διανοητής από τους αναγνώστες που ενδιαφέρονται σήμερα να
κατανοήσουν τον Ρομαντισμό ως φαινόμενο της ευρωπαϊκής ιστορίας των ιδεών.
Μετά το εισαγωγικό κείμενο του Σταμάτη Μαμούτου
ακολουθεί το δοκίμιο του Μπωντλαίρ, που φέρει τον τίτλο Η Ηθική του
Παιχνιδιού. Σε αυτό το δοκίμιο ο Μπωντλαίρ παρουσίασε την αισθητική και
διανοητική σημασία του παιδικού παιχνιδιού υπό το πρίσμα της ρομαντικής του
κοσμοθεωρίας. Την μετάφραση και την επιμέλεια του κειμένου έχει αναλάβει η Εύα
Παναγιωτοπούλου.
Ακολουθούν έξι επεξεργασμένα κείμενα του γνωστού
στους ακροατές της heavy metal
μουσικής -και παλαιότερα διευθυντή σύνταξης του ελληνικού Metal Hammer-
συγγραφέα, που αρθρογραφεί εδώ και χρόνια με το ψευδώνυμο Sun Knight.
Εξίσου δύσκολο είναι να κατηγοριοποιηθούν και τα κείμενα του Sun Knight. Θα
μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι αποτελούν δοκίμια. Γιατί έχουν στοιχεία του
δοκιμιακού λόγου. Όμως, είναι πολύ σύντομα. Κι, επιπλέον, διαθέτουν έναν
λογοτεχνικό παλμό που αποπνέει εκείνο το γνώρισμα το οποίο οι ρομαντικοί
αποκαλούν «ποίηση», χωρίς απαραίτητα να εννοούν το λογοτεχνικό είδος ως φόρμα.
Ας αρκεστούμε, λοιπόν, στο συμπέρασμα ότι τα κείμενα του Χάρη (Sun Κnight), που φιλοξενούνται σε αυτό το βιβλίο, αποτελούν καλογραμμένα άρθρα ενός συγγραφέα εντυπωσιακά ικανού να γράφει ως «ρομαντικός». Και ας έχουμε κατά νου ότι είναι
η πρώτη φορά που κείμενα του Χάρη δημοσιεύονται όχι σε περιοδικό αλλά σε
βιβλίο.
Τέλος η νέα μας κυκλοφορία ολοκληρώνεται με τέσσερα
διηγήματα φανταστικής λογοτεχνίας, τα οποία έγραψε πριν λίγα χρόνια ο Σταμάτης.
Τι είναι αυτό που συνδέει τα τρία μέρη του βιβλίου; Το δοκίμιο του Μπωντλαίρ, τα άρθρα του Sun Knight και τα διηγήματα του Σταμάτη, έχουν ένα κοινό θέμα. Τα παιχνίδια των μικρών και μεγάλων παιδιών, ιδωμένα μέσα από το ερμηνευτικό πρίσμα της ρομαντικής κοσμοαντίληψης. Ευχόμαστε να το απολαύσετε.
Περιεχόμενα:
-Ο ρομαντικός Κάρολος Μπωντλαίρ, του Σταμάτη Μαμούτου
-Η ηθική του παιχνιδιού, Κάρολος Μπωντλαίρ (μετάφραση
Εύα Παναγιωτοπούλου)
-Έξι μικρά κείμενα για παλιά παιχνίδια, του Sun
Knight
Το μυστικό δωμάτιο
Table Soccer
Submarino
Lost
Plastic
Knights
The Evzones
NO. 196
Space Patrol
-Τέσσερα διηγήματα φαντασίας με θέμα τα παιχνίδια,
του Σταμάτη Μαμούτου
Κάστρα
και πολιορκητές
Κένταυρος
Στον θόλο
Τέσσερα παιχνίδια
Μπορείτε να προμηθευτείτε το βιβλίο Η Ηθική του Παιχνιδιού ενάντια στον κόσμο της νεωτερικότητας, στα παρακάτω σημεία διανομής.
Αθήνα
Βιβλιοπωλεία
Πολιτεία (Ασκληπιού1-3) (υπόγειο, στο ράφι της
κλασικής λογοτεχνίας)
Πρωτοπορία (Γραβιάς 3) (υπόγειο, στο ράφι της
λογοτεχνίας του φανταστικού)
Comiconshop (Σόλωνος 128)
Περίπτερα διανομής τύπου
Πανεπιστημίου 39, απέναντι από την Εθνική Βιβλιοθήκη και μπροστά από την στοά Νικολούδη
Δισκοπωλεία
Δισκοπωλείο Metalera (Εμ. Μπενάκη 22)
Θεσσαλονίκη
Πρωτοπορία (Λεωφ. Νίκης 3)
Πάτρα
Πρωτοπορία (Γεροκωστοπούλου 31)