Φ.ΛΕ.ΦΑ.ΛΟ

Σχόλιο για το σύγχρονο οπαδικό κίνημα με αφορμή τα τελευταία θλιβερά γεγονότα και συνέντευξη με τον παλιό οργανωμένο οπαδό των φανατικών του ΠΑΟΚ «Αντίοχο»

Όταν πριν λίγο καιρό κάλεσα στο τέταρτο podcast της Φ.ΛΕ.ΦΑ.ΛΟ. τον Αντίοχο, έναν από τους παλιούς του «χώρου» και οργανωμένο οπαδό του ΠΑΟΚ, προκειμένου να συζητήσουμε για την ιστορία του ελληνικού οπαδικού κινήματος, αφιερώσαμε το τελευταίο ημίωρο της εκπομπής για να σχολιάσουμε το σύγχρονο φαινόμενο της σύγκρουσης οπαδών με όπλα, το οποίο στιγματίζει τις εξέδρες των οργανωμένων σήμερα και οδηγεί αναπόφευκτα σε νεκρούς ή βαριά τραυματισμένους. Αποτίσαμε φόρο τιμής σε όλα τα θύματα της εξέδρας και ευχηθήκαμε να μην επαναληφθούν τέτοια φαινόμενα. Αν και γνωρίζαμε ότι οι ευχές δεν αρκούν. Γιατί ο τρόπος με τον οποίο η κουλτούρα της επικρατούσας ιδεολογίας κουρδίζει τους νέους οργανωμένους οπαδούς, η κωμικοτραγικά άθλια στάθμη ποιότητας της πολιτικής ελίτ του τόπου και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα που διαμορφώνουν το πλαίσιο του ελλαδικού επαγγελματικού αθλητισμού συνθέτουν ένα μίγμα ιστορικής στιγμής που δεν εγγυάται τίποτα περισσότερο από την συνέχεια της καταστροφής.

Το τελευταίο περιστατικό οπαδικής συμπλοκής που οδήγησε σε θανάσιμο τραυματισμό οπαδού του ΠΑΟΚ, συνέβη μετά την πραγματοποίηση του τελευταίου μας podcast. Και η αλήθεια είναι ότι είχε ένα ιδιαίτερο γνώρισμα. Αυτή την φορά έχασε την ζωή του ένας από τους επιτιθέμενους οπαδούς. Ο οπαδός του Άρη, που βρέθηκε εγκλωβισμένος να δέχεται χτυπήματα από τρεις οπαδούς του ΠΑΟΚ, έβγαλε το μαχαίρι που είχε στην τσέπη του και κατάφερε δυο θανάσιμα χτυπήματα στον έναν από τους οπαδούς της αντίπαλης ομάδας που τον έδερναν. Προφανώς, εφόσον υπήρχε και ένας αυτόπτης μάρτυρας (μεταφορέας φαγητού) που περιέγραψε επακριβώς τι συνέβη, ο οπαδός του Άρη που σκότωσε τον οπαδό του ΠΑΟΚ θα έχει μια εύλογη και βάσιμη υπερασπιστική δικαιολογία.

Το θέμα, όμως, δεν είναι η εκάστοτε περίπτωση θανατηφόρας οπαδικής βίας. Όταν τα πράγματα φτάσουν σε αυτό το σημείο τα σενάρια της μάχης που ακολουθούν μπορεί να ποικίλουν και ο θύτης να έχει περισσότερο ή καθόλου δίκιο. Αυτό αφορά απλά την δημοσιογραφική περιγραφή, την δικογραφία και την ιστορία των οπαδικών συμπλοκών. Για μια οργανωμένη κοινωνία και την εξουσία της, όμως, εκείνο που θα έπρεπε να έχει ενδιαφέρον είναι οι ρίζες του φαινομένου που οδηγούν σε αυτό το απαράδεκτο αποτέλεσμα. Και, όπως έχουμε επαναλάβει μέσα από τα podcast και την αρθρογραφία μας (σοκάροντας την καθωσπρέπει κοινή γνώμη, συνήθως), οι ρίζες του προβλήματος βρίσκονται -όχι αποκλειστικά αλλά σε μεγάλο βαθμό- στην ανόητη απόφαση της πολιτείας να κουκουλώνει το πρόβλημα, απομακρύνοντας τα επεισόδια από το γήπεδο.

Όσο η πολιτεία είναι δέσμια του αστικού καθωσπρεπισμού και θέτει ως στόχο την εικόνα ενός γηπέδου που θα μοιάζει με σούπερ μάρκετ, στο οποίο τα μεγαλοαστικά εφοπλιστικά συμφέροντα θα πωλούν αθλητικό θέαμα σαν συνοδευτικό σνακ της διασκέδασης μεσοαστών κυριλέδων, τα φαινόμενα οπαδικής βίας θα είναι αδιαλείπτως θανατηφόρα. Γιατί, καλώς ή κακώς, (ας δεχτούμε το «κακώς» για την οικονομία της συζήτησης) η κουλτούρα του οπαδισμού έχει μια μακροχρόνια σύνδεση με την βία. Βία που μπορεί να είναι λεκτική και να εκφέρεται με χιουμοριστικούς όρους σε μεγαλύτερα ηλικιακά στρώματα της κοινωνίας ή και στον αθλητικό τύπο. Αλλά και βία που παίρνει συχνά σωματική υπόσταση στις μικρότερες ηλικίες οπαδών. Όσο η πολιτεία, κλεισμένη στον γυάλινο πύργο των εκσυγχρονιστικά ορθολογιστικών εμμονών της, αρνείται να λάβει υπόψη την ιστορική εμπειρία, τόσο η κάθε προσέγγιση -ερμηνευτική, κατασταλτική ή νομοθετική- θα ξεκινά από λάθος σημείο και θα κατευθύνεται νομοτελειακά σε λάθος προσανατολισμό. Η οπαδική κουλτούρα, που περιλαμβάνει την αντιπαλότητα και την βία ως ιδρυτικές της αξίες, θα συνεχίσει να αναπαράγεται. Απλά θα το κάνει μακριά από τα γήπεδα. Εκεί που η αστυνομία θα έχει αναγκαστικά καθυστερημένη χρονικά πρόσβαση και ο έλεγχος της κατάστασης θα περνά, για όσο διάστημα διαρκέσει η συμπλοκή, στους ίδιους τους συμπλεκόμενους. Αυτό, στις συνθήκες της ελλαδικής, πολυεθνικής, μνημονιακής, μεταμοντέρνας νεωτερικότητας, είναι κάτι που ισοδυναμεί με τον θάνατο. Αν η τύχη των συμπλεκόμενων οπαδών, οι οποίοι είναι νέα παιδιά, χωρίς μεστωμένη σκέψη, μεγαλωμένα στις προαναφερθείσες συνθήκες ενός άθλιου κοινωνικού περιβάλλοντος, αφεθεί στο ηθικό υπόβαθρο αυτών των ίδιων των δρώντων, τότε ο θάνατος είναι το πιο πιθανό αναμενόμενο αποτέλεσμα.

Για να γίνουμε περισσότερο σαφείς. Όσο η πολιτεία μετατρέπει τα γήπεδα από χώρους λαϊκής, μαζικής έκφρασης και συνύπαρξης, σε κυριλέ μεσοαστικά εστιατόρια ή σούπερ μάρκετ αποστειρωμένου θεάματος, απαγορεύοντας τις μετακινήσεις οπαδών, ποινικοποιώντας εκφράσεις εντός της κερκίδας (πχ, ακραίο παράδειγμα η πρόσφατη δίωξη οπαδού της Ρεάλ Μαδρίτης επειδή σήκωσε το δεξί του χέρι με τρόπο που θύμισε μεσοπολεμικό εθνικιστικό χαιρετισμό), διακόπτοντας αγώνες επειδή ενδέχεται να ακουστεί κάποιο σύνθημα που όντως μπορεί να ήταν προσβλητικό για έναν ποδοσφαιριστή, στερώντας κοντολογίς την αυθόρμητη λαϊκή έκφραση των μαζικά συγκεντρωμένων λαϊκών στρωμάτων, τότε η κουλτούρα του φανατικού οπαδού δεν θα απορροφηθεί από τον χώρο του αθλητικού συμβάντος στον οποίο η αστυνομία μπορεί να παρέμβει ανά πάσα στιγμή. Θα βρει τρόπο να διαχυθεί σε διαφορετικά περιβάλλοντα και να γίνει θανατηφόρα.

Ναι, κάποτε τα γήπεδα ήταν καμίνια που έσφυζαν από ζωτικότητα και μαζικό φανατισμό. Αλλά, ταυτόχρονα., ήταν και τα επίκεντρα των αθλητικών γεγονότων. Όλα όσα αφορούσαν το οπαδικό κίνημα λάμβαναν χώρα είτε σε αυτά, είτε στους δρόμους που οδηγούσαν σε αυτά, είτε στους χώρους που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν μέσα συγκοινωνιών που οδηγούσαν σε αυτά. Η πολιτεία γνώριζε ότι το αθλητικό συμβάν και όλα όσα αυτό συνεπαγόταν (ακόμη και ο χουλιγκανισμός) είχαν έναν συγκεκριμένο χώρο στον οποίο θα μπορούσαν να εκδηλωθούν. Γεγονός που καθιστούσε την διαχείρισή τους ευκολότερα υπό έλεγχο.

Όταν η αστικοφιλελεύθερη πλουτοκρατική νομενκλατούρα του επαγγελματικού αθλητισμού της παγκοσμιοποίησης αποφάσισε να καταργήσει το «λαϊκό γήπεδο» και να το αντικαταστήσει με την εκδοχή του σούπερ μάρκετ αθλητικού θεάματος, ο χουλιγκανισμός μειώθηκε από τις εξέδρες αλλά μεταφέρθηκε σε κάθε άσχετο σημείο του αστικού ιστού. Εκεί που γίνεται ανεξέλεγκτος. Εκεί που συναντά το οργανωμένο έγκλημα. Εκεί που νομοτελειακά οδηγεί σε νεκρούς.   

Θα περίμενε κανείς ότι σε συνθήκες μεταμοντέρνας νεωτερικότητας, με τους εύκολους τρόπους ανεύρεσης άγνωστων ανθρώπων (μέσω των social media) να προσφέρουν μεγάλη άνεση στην αποκέντρωση της οπαδικής σύγκρουσης (με τους δεδομένα θανατηφόρους κινδύνους που αυτή συνεπάγεται), η πολιτεία να επιχειρούσε την συγκέντρωση των όλων εμπλεκόμενων σε όσο το δυνατόν πιο συγκεκριμένους και λιγότερους χώρους, προκειμένου να τους ελέγχει ευκολότερα. Αλλά η αυτονόητα εύλογη σκέψη και τα συμπεράσματα της ιστορικής εμπειρίας φαίνεται ότι προσκρούουν στον ξεροκέφαλο ορθολογισμό των εκσυγχρονιστών της εξουσίας. Η λαϊκή έκφραση και η μαζική συνύπαρξη σε μεγάλους χώρους (ακόμη και με την αναμενόμενη αντιπαλότητα των οπαδών διαφορετικών ομάδων στις εξέδρες του ίδιου γηπέδου) πρέπει να αντικατασταθεί από την αποστειρωμένη αστικοφιλελεύθερη παράτα. Και ας αποτελεί αυτή η επιλογή το πλέον χοντροκομμένο κουκούλωμα του προβλήματος, που σαν απόστημα θα βρει άλλα σημεία του αστικού ιστού να διαχύσει το πύον του, προκαλώντας πολύ χειρότερα αποτελέσματα.

Όπως και να έχει, εμείς μπορεί να παραθέτουμε αναλύσεις και λύσεις αλλά τα αθύρματα της εξουσιαστικής ελίτ δεν ενδιαφέρονται για λύσεις κοινωνικών προβλημάτων. Ενδιαφέρονται για την προσαρμογή της κοινωνίας στις νόρμες του διεθνούς φιλελευθερισμού της παγκοσμιοποίησης. Ακόμη και αν αυτό σηματοδοτεί τον θάνατο και τον πόνο της κοινωνίας. Στο podcast που μπορείτε να ακούσετε παρακάτω, οι αναμνήσεις του παλιού οπαδικού κινήματος και του λαϊκού γηπέδου, με τα όποια καλά και άσχημα φαινόμενα το συνόδευσαν, αποτελεί βάλσαμο ψυχής και ψυχαγωγική αναδρομή στα παλιά και αγαπημένα, μιας Ελλάδας που χάθηκε οριστικά στον βάλτο της μεταμοντέρνας νεωτερικότητας.