Φ.ΛΕ.ΦΑ.ΛΟ

                                              Η περίπτωση του David Allan Coe

                                                                                                        του Φώτη

Ο θάνατος του David Allan Coe δεν μπορεί να διαβαστεί όπως οι συνήθεις απώλειες της μουσικής βιομηχανίας από εμάς. Ο Coe ήταν μια προσωπικότητα που ταυτίστηκε με το λεγόμενο «outlaw» κύμα της country μουσικής όσο κανείς άλλος. Υπήρξε μουσικός εκφραστής μιας νοοτροπίας που αποκρυστάλλωσε την παλιά κουλτούρα της επαρχία των νότιων πολιτειών της Αμερικής με τον πιο ενδεικτικό τρόπο. Ο Coe δεν ανήκε ποτέ πραγματικά στο Nashville[1]. Ανήκε στα μικρά μπαρ, στις φυλακές, στα άκρα του χάρτη, εκεί όπου η κοινωνία δεν οργανώνεται και δεν λειτουργεί βάσει της φιλελεύθερης μηχανιστικής κουλτούρς, αλλά με ηθικές πυξίδες και αξιακούς κώδικες βγαλμένους από περαμένες εποχές. Ήταν, με έναν τρόπο σχεδόν αρχαϊκό, ένας άνθρωπος πριν από την «πολιτική», πριν από την «κουλτούρα» όπως την εννοούμε σήμερα.

Αν στα τέλη του 40' ο Hank Williams Senior έδωσε φωνή στην folk κουλτούρα της deep south Alabama, ο Coe, στα τέλη του 70,' αντιπροσώπευσε το πιο επαναστατικό και συνάμα αντικοινωνικό μέρος της γεμάτης οργής νεολαίας του αμερικανικού Νότου. Η Lost Cause θεματολογία, η σχεδόν ιπποτική θεώρηση του αρχετύπου του Gentleman [2] και η ταύτιση με την εργατική τάξη ή την περιθωριακή υποκουλτούρα των outlaw bikers, οδήγησε τον Coe σε έναν μουσικό νεορομαντισμό ο οποίος δεν δίστασε να εξυμνήσει νοσταλγικά ακόμη και τον ιστορικό βίο της Συνομοσπονδίας των Νοτίων.

Για να κατανοήσει κανείς τον Coe, πρέπει να ξεκινήσει από την παραδοχή ότι η αγροτική Αμερική δεν ήταν πολιτιστικά ένα ακόμα μέρος της απέραντης καπιταλιστικής αυτοκρατορίας των ΗΠΑ. Εκείνη την περίοδο, πέραν της ακμής που έχαιρε η southern rock και η αναβίωση της CSA, εξακολουθούσαν να υπάρχουν οι τελευταίες «σοδειές» των σπόρων που άφησε η postbellum εποχή και τα διάφορα αγροτικά κινήματα του Νότου. Η ελευθερία δεν ήταν ένα αφηρημένο φιλελεύθερο δικαίωμα αλλά μια συνεχής προσ καθημερινή πάλη. Ο Coe ενσάρκωσε αυτό το γεγονός, όχι ως ιδεολόγος κάποιας ξεχασμένης παλαιοσυντηρητικής φράξιας, αλλά ως βίωμα. Κάθε του τραγούδι αποτελούσε ένα μικρό μανιφέστο επιβίωσης και αυταπάρνησης του, επιβεβλημένου από το ανερχόμενο εκείνη την περίοδο νεοφιλελεύθερου lifestyle, «υλιστικού ατομικού εγώ». Στον κόσμο του Coe, η κοινωνία δεν είναι σύμβαση — είναι σύγκρουση με τις δύνάμεις τις χαοτικής νεωτερικότητας. Εκεί ακριβώς γεννιέται ένας αφηρημένος και εμβρυακός ρομαντισμός: ο Ρομαντισμός του ανθρώπου που αρνείται να ενσωματωθεί σε μια κοινωνία που λυσσαλέως πολεμά τα αρχέτυπα της παιδικής σου ηλικίας.

                                                                                   Ο Παράνομος ως Ρομαντικός Τύπος

Η outlaw country δεν είναι απλά ένα μουσικό ρεύμα. Είναι η τελευταία φορά που ο μουσικός ορθώνει ανάστημα στις πολυεθνικές εταιρείες της μουσικής παραγωγής. Ο Coe, όπως και ο Waylon Jennings ή ο Willie Nelson, έδωσαν φωνή σε έναν κόσμο που δεν μπορούσε να μιλήσει άνετα μέσα από τα θεσμικά πεδία. Όμως, σε αντίθεση με άλλους, ο Coe δεν εξευγενίστηκε ποτέ, δεν εκμεταλλεύτηκε την απήχησή του για να αποκτήσει φωνή μέσα από τα τηλεοπτικά mediaκά μεγαθήρια, όπως ο Hank Williams Jr λ.χ. Παρέμεινε ασυμβίβαστος, συνεχίζοντας τα tours σε παρακμιακά παρωχημένα saloon, δίπλα σε μηχανόβιους, κουρασμένους φορτηγατζήδες και πληγωμένους νέους. Και αυτό έχει σημασία, διότι ο ρομαντισμός, μέσα από τις οργισμένες παραδόσεις που ενσωμάτωσε και διέδωσε, όταν είναι αληθινός, δεν είναι συμβιβασμένος με την ασφάλεια. Δεν τον ενδιαφέρει η αποδοχή. Δεν είναι «πολιτισμένος». Είναι πάντα στα όρια των ανθρώπινων σταθερών κρυφοκοιτάζοντας το υπερβατικό ως βίωμα και θεωρία. Νοσταλγός μιας εποχής που κατέχει στην ψυχή αλλά ποτέ δεν έζησε. Ο Coe ήταν ένας τέτοιος τύπος μέσα στον 20ό αιώνα.

                                                                                Οι Παλιές Αρχές σε έναν Νέο Κόσμο

Ο θάνατός του, σηματοδοτεί κάτι βαθύτερο: την οριστική υποχώρηση ενός ηθικού σύμπαντος. Ενός σύμπαντος που βασιζόταν στις αρχές των πρώτων τεξανών rangers, των πρώτων ανταρτών της μετεμφυλιακής εποχής, των σκληραγωγημένων βιοπαλαιστών περιοχών ξεχασμένων από όλους και όλα, στο έλεος των τσογλανιών και των μπράβων της εκάστοτε πετρελαϊκής εταιρείας. Ο Coe δεν ανήκε στον κόσμο που τον γέννησε και γι’ αυτό ποτέ δεν τον αποδέχτηκε. Όπως ο χωρικός που τραγουδά χωρίς να ξέρει ότι δημιουργεί τέχνη, έτσι και ο Coe εξέφραζε κάτι βαθύτερο από τις προσωπικές απόψεις του εαυτού του. Εξέφραζε μια ακατέργαστη αντεπίθεση των τελευταίων αγέρωχων μύθων βγαλμένων από τα σπλάχνα των απλών λαϊκών ανθρώπων της αμερικανικής υπαίθρου.

                                                                                 Η Σχέση με τον Μύθο της Αμερικής

Αυτή η Αμερική δεν εμφανίζεται στα σχολικά βιβλία. Όμως, είναι αυτή που γέννησε το rockabilly, το hillbily, την μπλουζ, την κάντρι, το rock’n roll. Σήμερα, αυτή η Αμερική πεθαίνει. Από τους λίμπεραλς και τους ρεπουμπλικάνους, από τους μεταμοντέρνους alt right απατεώνες και από τους φιλελεύθερους διανεμιστιστές Από τον κινηματογράφο, το νομικό σύστημα και την εκπαίδευση του αμερικανικού Λεβιάθαν. Επειδή δεν μπορεί πλέον να αναπαραχθεί ως τρόπος ζωής. Ο θάνατος του Coe δεν είναι μόνο βιολογικός. Είναι και συμβολικός.

David Allan Coe (06/09/1939-29/04/2026)

[1] Το «κέντρο» της μουσικοβιομηχανίας country μουσικής. για τους λόγους της αποστασιοποίησης πολλών μουσικών βλέπε:  https://digitalcommons.liberty.edu/doctoral/6016/

[2] Για τους κώδικες τιμής των νοτίων και την, άθελά τους πολλές φορές, σχέση με το ιπποτικό πνεύμα της προνεωτερικής Ευρώπης, βλέπε το έργο του Richard Weaver: «Southern Tradition at Bay» και συγκεκριμένα σ. 33-40.